Satureja spicigera - Cząber

Cząber płożący lub rozesłany, po łacinie Satureja spicigera, to roślina jednocześnie bardzo miododajna, aromatyczna, lecznicza i przyprawowa. Pokrywając podłoże długimi pędami z drobnymi, ciemnozielonymi, bardzo aromatycznymi liśćmi, oferuje również piękne, białe i miododajne kwitnienie na początku lata. W kuchni jego liście wykorzystuje się do aromatyzowania gulaszów i dań z grilla. Jest także rośliną leczniczą o uznanych właściwościach. Bardzo dobrze radzi sobie w nieco suchych i silnie nasłonecznionych miejscach, dlatego cząber kaukaski można sadzić w ogrodzie ozdobnym, na obrzeżu rabaty lub w ogrodzie skalnym.

Cząber płożący należy do rodziny jasnotowatych, podobnie jak blisko z nim spokrewniona macierzanka. Ten gatunek botaniczny pochodzi z zachodniej Azji, Turcji, Iranu i Kaukazu, gdzie rozrasta się w pełnym słońcu na suchych, zerodowanych skarpach oraz w kamienistych rumowiskach. Jest bardzo odporny na mróz — do -15 °C — pod warunkiem uprawy w bardzo dobrze przepuszczalnej glebie. Po dobrym ukorzenieniu dobrze znosi także suche i bardzo suche lata. Jego liście utrzymują się zimą.

To bylina o zdrewniałej podstawie, której pędy, łukowato wygięte ku ziemi, tworzą rozłożystą kępę o wysokości około 15–20 cm i szerokości 40–50 cm. Owłosione pędy o kwadratowym przekroju mają niewielkie, naprzeciwległe, skórzaste i błyszczące, równowąskie liście o ciemnozielonej barwie. Po roztarciu wydzielają intensywny zapach, a ich aromat jest korzenny. Kwitnienie przypada zazwyczaj na czerwiec w cieplejszych regionach, natomiast w chłodniejszych — na okres od lipca do sierpnia. Na końcach pędów rozwijają się kwiatostany w postaci okółków lub bukietów białych kwiatów o dwuwargowej koronie, chętnie odwiedzanych przez pszczoły. Poza obszarami, w których znajduje najlepsze warunki, cząber dość szybko się starzeje, dlatego zalecamy odnawiać nasadzenia co 5 lat.

Satureja spicigera uprawia się podobnie jak macierzankę, lawendę, rozmaryn i majeranek, z którymi doskonale można ją łączyć na suchej skarpie lub w bardzo nasłonecznionym ogrodzie skalnym. Możliwa jest także uprawa w doniczce w lekkim i bardzo dobrze przepuszczalnym podłożu. Obrzeże żwirowej ścieżki można obsadzić naprzemiennie na przykład cząbrem i różnymi macierzankami (Thymus capitata, ciliatus, herba-barona), ożanką właściwą (Teucrium chamaedrys), niskimi rozchodnikami, santolinami... Jedno cięcie w roku, we wrześniu, wystarczy, aby zachować jego schludny wygląd. Jednym z uroków tego typu aranżacji są zapachy uwalniane przez wszystkie te rośliny po całym dniu intensywnego upału: łączą się w złożoną woń, którą warto smakować z zamkniętymi oczami — intensywną, urzekającą i niezapomnianą, będącą kwintesencją śródziemnomorskiej wsi.

W kuchni: liście cząbru zbiera się rano. Poczekaj, aż roślina będzie miała co najmniej rok. Aby je przechować, zbierz liście na początku kwitnienia i wysusz je, by zachować ich pełny smak. Wykorzystuje się je do aromatyzowania sałatek, sosów, gulaszów, roślin strączkowych i dań z grilla. Olejek eteryczny Satureja zawarty w liściach ma właściwości antyseptyczne, pobudzające i wspomagające trawienie.

W warzywniku lub ogrodzie cząber odstrasza mszyce. Dobrze komponuje się z grochem, fasolą i bobem, chroniąc je przed owadami. Należy jednak sadzić go z dala od szałwii, rzepy i rzodkiewki.