Thymus capitatus

Macierzanka główkowata (Thymus capitatus lub Thymbra capitata ) zawdzięcza swoją nazwę macierzanki główkowatej wyglądowi kwiatostanów w postaci zwartych główek o pięknej purpuroworóżowej barwie, przypominających małe pałeczki. Ten silnie aromatyczny krzewik jest bardzo dobrze znany w aromaterapii, w której wykorzystuje się olejek eteryczny lebiodki hiszpańskiej, o mocnym, ciepłym i pikantnym zapachu, pozyskiwany z jej ulistnienia. W ogrodzie tworzy wzniesioną, rozgałęzioną kulę złożoną z białych, sztywnych pędów pokrytych drobnymi, zielonymi, skórzastymi i zimozielonymi liśćmi, które latem obsypują się kwiatami. Ta bardzo ozdobna macierzanka, gdy znajduje się w pełni kwitnienia, jest zarazem znakomitą rośliną do suchych, trudnych do obsadzenia zakątków ogrodu, a także jedną z pereł ogrodu ziołowego.  

Pochodząca z basenu Morza Śródziemnego, a w szczególności z Krety, gdzie rośnie do wysokości 1000 m n.p.m., macierzanka główkowata jest gatunkiem botanicznym należącym do rodziny jasnotowatych, podobnie jak jej krewniaczki: cząber i lebiodka. W naturze występuje w dużych koloniach na skalistych, wapiennych i suchych stanowiskach, wypalonych słońcem. Ta macierzanka rośnie powoli, tworząc niewielki, zaokrąglony krzew, o wzniesionym i gęstym pokroju. Osiąga średnio 45 cm wysokości i szerokości. Jej srebrzystobiałe, sztywne gałązki pokrywają wąskie, zielone, skórzaste i zimozielone liście, które po roztarciu uwalniają intensywny zapach, jednocześnie korzenny i ostry, przypominający aromat cząbru górskiego. W czerwcu i lipcu, a czasami aż do września, jeśli lato nie jest zbyt suche, mimo upału na szczytach pędów pojawiają się piękne, stożkowate kwiatostany złożone z bardzo drobnych kwiatów o purpuroworóżowej barwie. To kwitnienie, podobnie jak kwitnienie wszystkich roślin z rodziny jasnotowatych, przyciąga liczne owady zapylające. Niezwykle odporna na suszę letnią, ta macierzanka może w przypadku silnej suszy stracić ulistnienie, nie wpływa to jednak na jej zdrowie; odsłania wówczas piękną, jasną strukturę swoich gałązek.  Thymus capitatus ginie w temperaturze poniżej -12°C.

Thymus capitatus to przede wszystkim piękna roślina na słoneczne i suche stanowiska, cenna w ogrodach nadmorskich lub śródziemnomorskich, gdzie nie występują silne mrozy, które mogą być dla niej śmiertelne, zwłaszcza w glebie słabo przepuszczalnej. Znajdzie miejsce w ogrodach skalnych, na żwirowych rabatach, a nawet jako obrzeże ogrodowe. Warto połączyć ją z innymi gatunkami Thymus, majerankiem ogrodowym (Origanum majorana), lawendami, cząbrem, rozmarynem, ożankami, czystkami żywicznymi i innymi santolinami, aby odtworzyć garig w suchej części ogrodu. Jednym z uroków takich aranżacji są aromaty, które wszystkie te rośliny roztaczają po upalnym dniu: łączą się w złożony zapach, którym można delektować się z zamkniętymi oczami:  intensywny, urzekający, stanowi kwintesencję śródziemnomorskiej wsi. 

Właściwości i zastosowanie:

Olejek eteryczny z Thymus capitata, który należy stosować ostrożnie, słynie z silnych właściwości przeciwinfekcyjnych o szerokim spektrum działania. Wykorzystuje się go w leczeniu dolegliwości układu oddechowego, moczowego, a nawet pokarmowego. Jego skuteczność, wynikająca z dużej zawartości karwakrolu, została naukowo potwierdzona w przypadku wielu bakterii, grzybów i wirusów. 

Podobnie jak w przypadku macierzanki, jej liście można wykorzystywać do przygotowania naparu pomagającego łagodzić dolegliwości jelitowe. W kuchni jej ulistnienie nadaje potrawom pikantną nutę: wchodzi w skład za’ataru, mieszanki przypraw używanej w całej wschodniej części basenu Morza Śródziemnego.

W górach Krety produkuje się miód z Thymus capitata: gęsty, ciemny i niezwykle aromatyczny.