Hieracium pilosella - Jastrzębiec kosmaczek

Hieracium pilosella, znany również jako Pilosella officinarum, występujący najczęściej pod nazwą jastrzębiec kosmaczek, to niewielka, lecznicza bylina okrywowa, bardzo pospolita we Francji, gdzie porasta suche i nieuprawiane tereny. W ogrodzie ten wyjątkowo silny konkurent sprawdzi się jako roślina okrywowa, szczególnie na suchych i bardzo dobrze przepuszczalnych glebach, gdzie zapobiega kiełkowaniu i rozwojowi chwastów. Jest bardzo skuteczny, a przy tym ozdobny, gdy rozrasta się po powierzchni gleby, tworząc lekko srebrzysty kobierzec usiany jasno cytrynowożółtymi kwiatami przypominającymi kwiaty mniszka pospolitego. Jego przyziemne rozety wciskają się między kamienie skalniaka lub w szczeliny między płytami, zazieleniając jałowe i kamieniste zakątki ogrodu.

Pilosella officinarum należy do dużej rodziny astrowatych, jest krewniakiem mniszka pospolitego, słonecznika zwyczajnego i chabra. To bylina pochodząca z rozległego obszaru rozciągającego się od Europy Zachodniej po Azję Zachodnią. Występuje również w Afryce Północnej. We Francji spotyka się ją na suchych glebach, wrzosowiskach, nasypach i polanach, na skalniakach oraz torfowiskach, na większej części terytorium kraju, zarówno w górach, jak i na wybrzeżu. Jest więc rośliną suchych gleb, bardzo odporną, w pełni mrozoodporną i zdolną przystosować się do wielu klimatów. 

Jastrzębiec kosmaczek tworzy rozety zimozielonych, podłużnych, całobrzegich liści, zielonych na wierzchu, a szarawych i owłosionych od spodu, pokrytych długimi, jedwabistymi, srebrzystymi włoskami. Na obrzeżach rozet roślina wytwarza ulistnione rozłogi, które ukorzeniają się w kontakcie z glebą i tworzą nowe rozety liści. Roślina osiąga zaledwie kilka centymetrów wysokości (10–15 cm), ale szybko się rozrasta i może pokryć na powierzchni gleby ponad 50 cm. Kwitnienie, rozciągnięte w czasie, trwa od maja–czerwca do września, zależnie od klimatu. Ze środka rozet wyrastają pędy wysokości 25 cm, zakończone cytrynowożółtymi kwiatostanami przypominającymi kwiatostany mniszka pospolitego. Są to koszyczki o średnicy 2–3 cm, które następnie ustępują miejsca nasionom wyposażonym w jedwabiste, szarawe do rdzawych puchowe kielichy, rozsiewanym przez wiatr. Roślina uwalnia do gleby substancje hamujące rozwój konkurencyjnych gatunków w procesie allelopatii. Zdarza się, że sama stopniowo zamiera, a rozety znajdujące się w centrum kobierca obumierają. Deszcze wypłukują odsłonięte w ten sposób miejsca, dzięki czemu gleba ponownie staje się sprzyjająca dla nasion, które kiełkują i dają początek nowym, zdrowym roślinom w środku kobierca. Korzeń palowy jastrzębca utrudnia jego wyrwanie.

Hieracium pilosella, wymagający bardzo niewielkiej pielęgnacji, to prawdziwa roślina okrywowa na ubogie i przepuszczalne gleby. Z drugiej strony może okazać się ekspansywny, dlatego jego rozrost można ograniczyć, zakładając bariery przeciwkłączowe lub regularnie wyrywając niepożądane rozłogi. W pełni mrozoodporny i bardzo oszczędny pod względem zużycia wody, znacznie ogranicza rozwój chwastów i nadaje ogrodowi elegancki, zadbany wygląd. Roślina ta pozwala zrezygnować z podlewania niezbędnego w przypadku trawnika, nawet w suchym klimacie, na obszarach nieco trudno dostępnych, a tym samym bardzo rzadko deptanych. Można łączyć ją z innymi silnie rosnącymi roślinami okrywowymi, takimi jak Phyla nodiflora lub Achillea crithmifolia. Piękne srebrzyste rozety jastrzębca kosmaczka skutecznie i elegancko pokrywają glebę na rabatach z odpornymi bylinami lub krzewami o głębokim systemie korzeniowym. Pamiętaj, aby sadzić jastrzębca dopiero wtedy, gdy jego sąsiadujące rośliny będą już dobrze ukorzenione. Stanowi on również skuteczne i ozdobne rozwiązanie do obsadzenia kamienistej, suchej skarpy, na której nic nie chce rosnąć.

Właściwości:

Hieracium pilosella zawiera substancje czynne uznawane przez współczesną farmakologię. Ma właściwości przeciwinfekcyjne (antybiotyczne), detoksykujące, ściągające, żółciopędne, pobudzające apetyt, oczyszczające, gojące, czyszczące i moczopędne. Proszek z kosmaczka jest również stosowany w celu zahamowania krwawienia z nosa.