Polygala chamaebuxus Grandiflora - Krzyżownica

Polygala chamaebuxus Grandiflora zawdzięcza swoją nazwę „bukszpanopodobna” podobieństwu swoich małych liści zimozielonych do liści krzewu. Na tym kończy się porównanie tych dwóch roślin: nasza krzyżownica jest raczej byliną ze zdrewniałą karpą, płożącą się, której dość wczesne wiosenne kwitnienie nie pozostaje niezauważone, szczególnie w miejscach półcienistych, które bardzo jej odpowiadają. Tworzą je małe kwiaty, nieco przypominające kwiaty grochu, intensywnie wybarwione na ciemny różowofioletowy i jaskrawy cytrynowożółty kolor. Ta urocza roślina, która dobrze znosi każdą dobrze przepuszczalną glebę i po ukorzenieniu doskonale toleruje suchy cień, jest po prostu idealna do nieco zapomnianych i nigdy niepodlewanych zakątków ogrodu, które powoli, lecz skutecznie kolonizuje.

Krzyżownica Polygala chamaebuxus należy do rodziny krzyżownicowatych. Pochodzi z Alp (Sabaudia, Delfinat, Prowansja), wschodnich Pirenejów (Ceret) oraz Europy Środkowej. Jest górskim gatunkiem botanicznym, występującym na skalistych glebach wapiennych do silnie wapiennych lub, przeciwnie, lekko kwaśnych, rozpowszechnionym od Francji po Rumunię. W południowych Alpach preferuje zbocza o wystawie północnej, a ogólnie najlepiej rośnie w miejscach, które nie nagrzewają się nadmiernie. Jest mrozoodporna do około -12/-14 °C w przepuszczalnej glebie.

Odmiana 'Grandiflora' wyróżnia się większymi i znacznie intensywniej wybarwionymi kwiatami. Otrzymała Award of Garden Merit przyznawaną przez angielskie Królewskie Towarzystwo Ogrodnicze. Jest to urocza bylina ze zdrewniałą karpą, która powoli rozrasta się za pomocą rozłogowych korzeni. Jej wzrost jest powolny lub bardzo powolny. Ma pokrój okrywowy, a dorosła roślina nie przekracza 15–20 cm wysokości, lecz z czasem może rozprzestrzeniać się bez teoretycznego ograniczenia.  Rozgałęzione, słabo zdrewniałe, zielone i płożące się pędy, nagie u nasady, pod koniec długości mają małe liście owalne, skórzaste, całobrzegie i błyszczące, długości od 1 do 3 cm, z wyraźnym nerwem głównym. Pozostają na roślinie przez cały rok, także zimą.

Kwitnienie trwa od lutego–marca do czerwca, zależnie od klimatu, a może się powtórzyć latem, jeśli gleba pozostanie wilgotna. W łagodnym klimacie rozpoczyna się wcześniej, a w górach i naszych chłodnych regionach później. Kwiaty wyrastają pojedynczo lub parami w kątach liści. Mają 1,5 cm długości i bardzo intensywną barwę. Składają się z 3 fioletowych działek ułożonych jak skrzydła wokół 2 zrośniętych działek tworzących koronę, cytrynowożółtą z fioletową nasadą. Roślina wytwarza torebki zawierające drobne nasiona, które kiełkują po przejściu okresu chłodu.

Jeśli krzyżownica bukszpanowa nie jest częściej sadzona w naszych ogrodach, to zapewne dlatego, że jej wczesne wiosenne kwitnienie umyka uwadze osób, które odwiedzają centra ogrodnicze dopiero od kwietnia. Po zakończeniu kwitnienia ta niewielka roślina przypominająca irgę położoną ponownie staje się niepozorna w swojej doniczce o średnicy 9 cm. Jej uprawa jest jednak łatwa w glebie, która nie zatrzymuje nadmiaru wody, a jej tolerancja na suszę jest całkiem dobra. Jej jedyną słabą stroną pozostaje nieco ograniczona odporność na mróz. To dobra roślina do obsadzania zacienionych obrzeży rabat, mało atrakcyjnych skarp, na które dociera niewiele słońca, oraz wierzchu niegościnnego murku, na którym rośliny lubiące słońce nie mają dobrych warunków. Możesz zestawić ją na przykład z przylaszczkami (Hepatica nobilis), zawilcami greckimi lub cyklamenami dyskowatymi, które kwitną w tym samym czasie i lubią takie same warunki.