Żmijowiec wspaniały - Echium candicans

Echium candicans (syn. fastuosum) to wyjątkowo piękny dziki żmijowiec, niezwykle urodziwy gatunek botaniczny pochodzący z wyspy Madera. Jego efektowne kwitnienie od wiosny do lata przybiera postać długich, gęstych kłosów, przeważnie niebieskich, złożonych z mnóstwa drobnych kwiatów w kolorze białym, szafirowoniebieskim lub niebieskofioletowym, przeplatanych białymi szczecinkami. Nad dużą kępą pokrytą szarozielonym, szczeciniastym ulistnieniem nieustannie unosi się chmura owadów zapylających, którym niestraszny jest palący upał. Roślina znajdzie swoje miejsce na skarpach, w ogrodach skalnych, na obrzeżach rabat i w naturalistycznych kompozycjach, w cieplejszych regionach, gdzie nie występują silne mrozy.

Echium candicans to krzewiasta roślina o miękkich, niezdrewniałych pędach i palowym systemie korzeniowym, należąca do rodziny ogórecznikowatych, pochodząca z Madery, położonej u wybrzeży Portugalii. W pierwszym roku roślina tworzy duży, gęsty krzew o wysokości 1,50 m i szerokości od 2,50 m do 3 m, a kwitnienie rozpoczyna od drugiego, a niekiedy dopiero od trzeciego roku. Ta krótkowieczna bylina zamiera po 5–7 latach, ale spontanicznie rozsiewa się w lekkiej lub kamienistej glebie. Szargozielone ulistnienie z czerwonawym wierzchołkiem, kędzierzawe i lancetowate, pokrywają sztywne włoski, które nadają mu lekko szarawy wygląd i mogą niekiedy podrażniać skórę przy dotyku. Liście są skupione w dużych rozetach na końcach gałązek. Kwitnienie trwa od marca do maja–czerwca (zależnie od klimatu), a roślina tworzy wspaniałe niebieskie kłosy o długości od 20 do 50 cm, wzniesione ponad masą ulistnienia i widoczne z bardzo dużej odległości. Nie sposób ich nie zauważyć, nawet gdy giną wśród zieleni lub uschniętych liści. Wynika to zapewne z faktu, że drobniutkie kwiaty o średnicy 12 mm przybierają różne odcienie od bieli po fiolet, a ich urodę podkreślają pręciki w kolorze różowym lub karmazynowym. Druga nazwa, „biały żmijowiec”, wynika z występowania białokwiatowych populacji, wprawdzie nielicznych, a przede wszystkim z jego srebrzystozielonego ulistnienia. Roślina ta znosi temperatury niekiedy nieco niższe niż -2 °C, jeśli rośnie w doskonale przepuszczalnej glebie, i bardzo dobrze toleruje suszę.

Żmijowiec maderski to wytrzymała roślina do uprawy w łagodnym klimacie i nad morzem, która dobrze znosi zasolone powietrze, ubogie i wapienne gleby, pod warunkiem że są odpowiednio przepuszczalne, ale do pełnego rozwoju wymaga pełnego słońca. Wykorzystuje się go w dużych ogrodach skalnych, na rabatach z przepuszczalną glebą i oczywiście w ogrodach suchych. W naturalistycznych kompozycjach można zestawiać go z czarnuszką damaszeńską, lnem trwałym, aminkami, sparcetą siewną, lucerną, chabrami jednorocznymi, facelią i groszkiem bulwiastym. W połączeniu z czerwonymi lub niebieskimi szałwiami krzewiastymi, Salvia leucantha, aloesem drzewiastym i Ebenus cretica o różowych, owłosionych kłosach, posadzony na suchej skarpie w ogrodzie skalnym, tworzy wyjątkowo piękną kompozycję. Roślina ta dobrze rośnie także w bardzo dużym pojemniku, który można na zimę przenieść do osłoniętego pomieszczenia. Jest wyjątkowo miododajna i ma zdolność do nieprzerwanego wytwarzania nektaru, zapewniając w ten sposób owadom zapylającym dostęp do cennego źródła pożywienia. Miód pszczół, które odżywiały się nektarem Echium, ma cenione właściwości: piękną bursztynową barwę, niewielką skłonność do krystalizacji oraz łagodny, kwiatowy aromat.
W średniowieczu zwolennicy doktryny sygnatur przypisywali roślinom z rodzaju Echium właściwości neutralizujące jad, ze względu na podobieństwo pędów do skóry węża oraz kształt owoców przypominających głowę żmii.