Agawa górska - Agave montana

Agawa montana, czyli agawa górska, nie jest rośliną pustynną, lecz wytrzymałym gatunkiem górskim, dość łatwym do zaaklimatyzowania w naszych ogrodach. Choć często podkreśla się jej mrozoodporność, wyjątkową jak na roślinę o tak egzotycznym wyglądzie, odporność na silne mrozy jest potwierdzona tylko wtedy, gdy roślina rośnie w doskonale przepuszczalnej glebie i suchym klimacie, bez zimowych opadów. Ten rzadki gatunek, rozmnażany wyłącznie przez wysiew, zachwyca pięknym kontrastem barw, jaki tworzą jego szerokie, intensywnie zielone liście, częściowo pokryte białym nalotem woskowym i ozdobione bocznymi oraz wierzchołkowymi kolcami w miedzianopomarańczowym kolorze. Jego rozeta rozwija się jak kwiat, tworząc regularną miseczkę złożoną z licznych, zachodzących na siebie liści. Wyposażona w groźną zbroję, która wymaga zachowania pewnego odstępu od miejsc, po których się przechodzi, ma wyjątkową architektoniczną formę, którą można podziwiać w słońcu lub półcieniu, w dużym ogrodzie skalnym, na skarpie albo na podwyższonej rabacie, w większości naszych regionów, także w górach.

Choć rozpoznawanie agaw bywa czasem zadaniem dla specjalisty, agawa montana ma wyjątkowe cechy, dzięki którym trudno pomylić ją z jakąkolwiek inną rośliną.

Odkryta pod koniec lat 90. XX wieku, gdy rosła na wysokości od 3000 do 3500 m n.p.m. w widnych lasach gór położonych w północno-wschodnim Meksyku, jest dość wolno rosnącym gatunkiem botanicznym należącym do rodziny agawowatych, podobnie jak Yucca i tuberoza. Ten wieloletni sukulent zielny ma kłącza, rozmnaża się zazwyczaj przez nasiona i nigdy nie wytwarza rozet potomnych. Jest niemal pozbawiony pędów nadziemnych. Jego gęsta, wzniesiona, miseczkowata rozeta osiąga średnio 1 m wysokości i 1,20 m średnicy w wieku dojrzałym. Tworzą ją intensywnie zielone liście, których nasada jest nieregularnie pokryta białym nalotem woskowym, tworzącym na powierzchni rośliny coś w rodzaju fal świetlnych. U nasady są szerokie, dość wklęsłe i wzniesione, a ku końcom zwężają się pod ostrym kątem. Wierzchołek każdego liścia zakończony jest długim kolcem w miedzianopomarańczowym kolorze. Brzegi liści mają regularnie rozmieszczone kolce w tym samym pomarańczowym odcieniu. Gdy po wielu latach rozeta osiągnie dojrzałość, wytwarza pęd kwiatostanowy, który niekiedy dorasta do 3 m wysokości. Ma on kilka poziomych rozgałęzień. Na rozgałęzieniach rozwijają się spłaszczone, kuliste wiechy. Rozeta, określana jako monokarpiczna, zamiera po kwitnieniu, które trwa kilka miesięcy.

Ta bardzo mrozoodporna agawa znajdzie miejsce w dużym ogrodzie skalnym, na skarpie o wystawie południowej lub na obrzeżach suchego ogrodu, gdzie jej niezwykle graficzny pokrój będzie wyróżniał się na tle bardzo oszczędnej, mineralnej aranżacji, urozmaiconej kilkoma dzikimi trawami, takimi jak ostnica peruwiańska czy ostnica olbrzymia. Można zestawić ją z Nolina hibernica, która często towarzyszy jej na wysokich meksykańskich szczytach. Dobrze komponuje się z różnymi mrozoodpornymi, lecz egzotycznie wyglądającymi roślinami, takimi jak figowce barbarzyńskie i inne opuncje, zapaliczka pospolita oraz dość mrozoodporne kaktusy kolumnowe (Cleistocactus strausii, Cylindropuntia imbricata) — wszystkie te rośliny są równie niewymagające. Dobrym sposobem na wyeksponowanie agaw jest posadzenie u ich stóp roślin okrywowych na suche stanowiska: wiesiołków, Osteospermum, karłowych bylic, zawciągowca zwyczajnego i słonecznicy Coopera, których liście zasłonią pustą przestrzeń pozostałą po obumarłej roślinie. Agawę można również uprawiać w donicy na tarasie, wśród kolekcji kaktusów, starannie wybierając dla niej najbardziej nasłonecznione miejsce. Pamiętaj, aby odsunąć tę piękną roślinę od miejsc, po których się przechodzi, oraz od małych dzieci!

Agawa jest również rośliną jadalną, z której w Meksyku wytwarza się mezcal — napój alkoholowy otrzymywany w wyniku fermentacji bogatego w cukry soku. Wykorzystuje się ją także w tradycyjnej medycynie w Meksyku, Brazylii i Indiach; ma potwierdzone właściwości przeciwgrzybicze. Kwiatostany, bardzo bogate w nektar i pyłek, przyciągają liczne owady zapylające.