Agawa var. verschaffeltii

Agawa potatorum to średniej wielkości gatunek botaniczny o zmiennym wyglądzie, zależnym od warunków uprawy, dobrze przystosowany do ciepłego, osłoniętego stanowiska. Ta bylina tworzy niemal przy powierzchni gleby mniej lub bardziej zwartą albo przeciwnie — rozłożystą rozetę, złożoną z szerokich i krótkich, spiczastych liści o pięknej, szaroniebieskiej barwie. Ich brzegi zdobią mniej lub bardziej ciemne kolce, w odcieniach od czerwonomarańczowego po niemal czarnobrązowy, bardzo dekoracyjne. Ta stosunkowo mrozoodporna i doskonale odporna na suszę letnią roślina gruba świetnie sprawdzi się w dużym ogrodzie skalnym lub ogrodzie suchym. W przeciwieństwie do wielu agaw gatunek ten dość dobrze znosi stanowisko półcieniste.

Pochodząca ze stanów Puebla i Oaxaca w Meksyku, z wysokości od 1300 do 2300 m, agawa potatorum jest przede wszystkim rośliną dobrze przystosowaną do warunków suchych. Należy do rodziny agawowatych, podobnie jak jukki i tuberoza. Ta wieloletnia roślina zielna i gruba ma kłącza zdolne do wytwarzania odrostów, ale jest niemal pozbawiona nadziemnej łodygi, która ma postać niezwykle krótkiego, pojedynczego pnia. Gęsta i regularna rozeta jest bardzo rozłożysta, gdy roślina rośnie w pełnym słońcu, natomiast u egzemplarza rosnącego w półcieniu będzie bardziej zwarta. Nie przekracza 80 cm średnicy i 70 cm wysokości, a jej wzrost jest średnio szybki. Tworzą ją szare lub sinozielone, pokryte nalotem, mięsiste liście długości 25 cm, cienkie, sztywne, łopatkowate i lekko zaokrąglone; ich brzegi są lekko faliste lub mocno ząbkowane i zaopatrzone w kolce długości od 0,5 do 1,5 cm, wygięte w różnych kierunkach, o barwie zależnej od stanowiska rośliny. Liście położone na obwodzie rozety są u młodych egzemplarzy czerwonawe, podobnie jak młode liście. Gdy rozeta osiągnie dojrzały wiek 15–20 lat, a czasem nawet więcej, wytwarza pęd kwiatostanowy osiągający 2 m wysokości. Ma on liczne poziome rozgałęzienia. Na rozgałęzieniach rozwijają się spłaszczone, kuliste wiechy złożone z niezliczonych drobnych, żółtozielonych kwiatów rurkowatych. Rozeta, określana jako monokarpiczna, zamiera po kwitnieniu, które trwa kilka miesięcy. Niektóre egzemplarze wytwarzają kilka rozet potomnych na pniu, tuż pod rozetą macierzystą. 

W cieplejszych regionach, zwłaszcza nad Morzem Śródziemnym, agawa ta znajdzie swoje miejsce w dużym ogrodzie skalnym, na suchym skarpowym stanowisku lub na podwyższonej rabacie, której glebę wzbogacono żwirem albo piaskiem gruboziarnistym. Można ją łączyć z dobrze znoszącymi mróz opuncjami, takimi jak O. humifusa 'Millevaches', z dużą zapaliczką pospolitą, dość mrozoodpornymi kaktusami kolumnowymi (Cleistocactus strausii, Cylindropuntia imbricata) oraz z roślinami okrywowymi, takimi jak karłowe bylice, Rhodanthemum i ajania spokojna — wszystkie są równie niewymagające. Ogrodnicy z chłodniejszych regionów posadzą ją w bardzo dużym pojemniku na tarasie, starannie wybierając najbardziej osłonięte i w pełni nasłonecznione miejsce, aby stworzyć aranżację inspirowaną rozległymi, suchymi i dzikimi obszarami Meksyku. Ta średnio mrozoodporna roślina wymaga zimowania w bardzo jasnym i przewiewnym pomieszczeniu w naszych bardziej wilgotnych i chłodniejszych regionach.

Ta agawa potatorum jest również rośliną jadalną, z której w Meksyku wytwarza się mezcal — napój alkoholowy otrzymywany w wyniku fermentacji bogatego w cukry soku. Nazwa gatunkowa potatorum pochodzi zresztą od łacińskiego słowa „potator”, oznaczającego „pijak”. Kwiatostany, bardzo bogate w nektar i pyłek, przyciągają liczne owady zapylające.