Arcydzięgiel olbrzymi - Angelica gigas

Angelica gigas, czyli arcydzięgiel olbrzymi lub arcydzięgiel koreański, to wyjątkowa roślina dwuletnia o wysokich, purpurowoczerwonych łodygach i dużych baldachach w ciemnopurpurowym kolorze. Rozwijają się pod koniec lata, gdy w ogrodzie kwitnie już mniej roślin. Pąki kwiatowe, otulone fioletowymi pochwami, są bardzo dekoracyjne jeszcze przed rozwinięciem. Ta architektoniczna roślina wprowadza pionowy akcent i kolor na świeżych glebach, skrajach lasu oraz w ogrodach naturalistycznych. Jej kwiaty bogate w nektar przyciągają pszczoły, bzygi i inne owady zapylające.

Gatunek ten należy do rodziny selerowatych, dawniej nazywanej baldaszkowatymi. Pochodzi z Korei i Mandżurii, w północno-wschodnich Chinach. W naturalnym środowisku rośnie na górskich łąkach, w wilgotnych dolinach, na polanach i nad brzegami cieków wodnych. Żyje zazwyczaj dwa lub trzy lata. W pierwszym roku tworzy dużą rozetę liści. Kwitnienie pojawia się w następnym roku, a przy mniej sprzyjających warunkach czasem jeszcze później. Każdy egzemplarz zamiera po zakwitnięciu i wydaniu nasion. W pobliżu rośliny matecznej mogą pojawić się młode rośliny. Wiosną roku kwitnienia wzrost wyraźnie przyspiesza. Grube, puste w środku i wyraźnie żebrowane łodygi przybierają barwę od winnej czerwieni po fiolet. Rozgałęziają się w górnej części i zwykle osiągają 1,50–2 m wysokości. W głębokiej, stale wilgotnej glebie mogą zbliżać się do 2,50 m. Roślina tworzy wtedy kępę o szerokości około 1 m, a czasem większej. Duże liście średniozielonej barwy osiągają do 40 cm długości. Są wielokrotnie podzielone na owalne lub romboidalne, zaostrzone i drobno ząbkowane listki. Liście znajdujące się wyżej mają ogonki liściowe rozszerzone w nabrzmiałe pochwy otaczające pąki kwiatowe. Od sierpnia do września na końcach łodyg pojawiają się gęste baldachy, wypukłe i prawie kuliste, o średnicy 10–12 cm. Każdy skupia mnóstwo drobnych kwiatów o pięciu płatkach, w głębokim purpurowoczerwonym kolorze. Wytwarzają dużo nektaru. Po zapyleniu powstają drobne, suche, owalne owoce, które podczas dojrzewania brązowieją. Ulistnienie jest sezonowe: cała nadziemna część rośliny zanika po owocowaniu lub pod wpływem mrozu. Roślina rozwija gruby, głęboki korzeń główny. Dobrze zadomowione egzemplarze źle znoszą więc przesadzanie.
Angelica gigas została opisana w 1917 roku przez botanika Takenoshina Nakai. Jej korzeń, znany w Korei pod nazwą cham-dang-gui, należy do tradycyjnej farmakopei koreańskiej. Rośliny sprzedawanej do ogrodu nie należy jednak spożywać bez identyfikacji i konsultacji ze specjalistami. Podobnie jak u wielu przedstawicieli selerowatych, kontakt soku roślinnego ze skórą, a następnie wystawienie jej na działanie słońca, może wywołać reakcję skórną.

W dużej, wilgotnej rabacie, w łagodnym słońcu lub półcieniu wysokie purpurowe łodygi Angelica gigas wyróżniają się na tle niższych bylin. Obok niej Persicaria amplexicaulis 'Blackfield' tworzy długie, bordowe kłosy, kontrastujące z dużymi purpurowymi baldachami. Sanguisorba officinalis 'Red Thunder' dodaje drobne, ciemnoczerwone główki kwiatowe osadzone na cienkich łodygach. Actaea simplex 'Brunette' zachwyca niemal czarnymi liśćmi i biało-różowymi kłosami. Na obrzeżu rabaty Hakonechloa macra 'Nicolas' tworzy miękką kępę, która jesienią przybiera brązowe i pomarańczowe odcienie. Wszystkie te rośliny lubią glebę bogatą w próchnicę i świeżą latem, najlepiej w pobliżu zadrzewień lub oczka wodnego. Cięte i suszone kwiaty tego arcydzięgla mogą tworzyć efektowne bouquety.