Żeleźniak samoski - Phlomis samia

Phlomis samia to rzadko spotykana roślina związana z podszytem we wschodniej części basenu Morza Śródziemnego. Jest to znakomita, półzimozielona bylina okrywowa, która powoli rozprzestrzenia się dzięki płożącym kłączom. Z rozety dużych, owłosionych liści w kształcie pika latem wyrastają wysokie kwiatostany o niezwykle oryginalnej budowie. Każde piętro brunatnoróżowych kwiatów, przeplatanych drobnymi zielonymi liśćmi, wygląda jak osadzone na bardzo ozdobnej, kolczastej koronie. W ogrodzie najlepiej rośnie na stanowisku słonecznym lub w półcieniu, w pulchnej i dobrze przepuszczalnej glebie, nie przejmując się konkurencją korzeni innych roślin. Jest średnio mrozoodporna, ale bardzo odporna na suszę letnią.

Rodzaj Phlomis należy do rodziny jasnotowatych. Większość jego przedstawicieli pochodzi z obszarów podśródziemnomorskich. Rodzaj ten wyróżnia się niezwykłą różnorodnością, ale mimo odporności i zdolności adaptacyjnych około 40 tworzących go gatunków jest w ogrodach rzadko spotykanych.

Phlomis samia to bylina zielna pochodząca z Grecji, Turcji i byłej Jugosławii, gdzie zwykle rośnie w podszycie dębów lub sosen. Roślina rozprzestrzenia się za pomocą podziemnych kłączy i z czasem może tworzyć rozległe kolonie. Jej duże, zielone, całobrzegie liście są ułożone w regularne rozety, a ich spód jest szarawy i pokryty miękkim owłosieniem. Ulistnienie osiąga wysokość od 20 do 30 cm. Od końca czerwca do końca sierpnia, zależnie od klimatu, z ulistnienia wyrastają owłosione, słabo ulistnione łodygi kwiatowe o wysokości od 80 do 100 cm. Pojawiają się na nich duże okółki kwiatów ułożonych w zaokrąglone poduszki, niczym nawleczone na łodygę korale, ozdobione delikatnymi, kolczastymi przysadkami. Kwiaty mają kształt hełmów i bardzo subtelną barwę pośrednią między brązem a łososiowym różem. Po przekwitnięciu pozostają ozdobne jeszcze przez wiele miesięcy i mogą służyć do tworzenia wspaniałych suchych bukietów. Mrozoodporność tej rośliny nie przekracza od -12 do -15 °C w suchej glebie.

W przeciwieństwie do swoich krzewiastych kuzynów Phlomis samia lubi półcień podszytu i dobrze rośnie wśród korzeni drzew i krzewów. To dobra roślina okrywowa w ciepłym i suchym klimacie latem, choć nie pogardzi również nieco świeższą, ale idealnie pulchną i przepuszczalną glebą. W półcieniu można ją zestawiać z akantami, barwinkami i bluszczami, które skutecznie powstrzyma przed nadmiernym rozrastaniem się. Jej wyprostowany pokrój dobrze komponuje się z zaokrąglonymi krzewami, takimi jak bylice, kaliny wawrzynowate, Myrtus communis, Phillyrea czy czojsia. Rośnie także na słonecznych rabatach w chłodniejszym klimacie, w towarzystwie dzwonków, kocimiętek i przywrotników.

Dziki uwielbiają kłącza Phlomis samia i z upodobaniem wyjadają je, ryjąc ziemię w podszycie w ojczyźnie tej rośliny.