Hurma kaukaska Kaki

Diospyros lotus to bardzo dekoracyjne drzewo owocowe. Od połowy listopada drzewa żeńskie wytwarzają owoce nazywane kaki lub hurmami, o małym rozmiarze, średnicy około 1,5–2,5 cm, mniej więcej wielkości wiśni, jajowate, lekko spłaszczone. Dość cienka skórka, pokryta białawym nalotem woskowym, stopniowo zmienia barwę z zielonej na pomarańczową w miarę dojrzewania, a następnie na fioletowobrązową gdy owoc przejrzewa. W tej fazie pełnej dojrzałości skórka jest mniej cierpka, a owoc staje się przyjemny w smaku. Jego pomarańczowy miąższ jest delikatny, rozpływający się w ustach, dość mało słodki, lekko włóknisty i aromatyczny, może zawierać 8 nerkowatych nasion o ciemnobrązowej barwie. Kaki to owoc o licznych zaletach, przyjemny do spożywania na surowo na początku zimy lub do wykorzystania w odważnych słodkich i wytrawnych przepisach. Jest to drzewo owocowe wytwarzające nektar, stanowiące cenne źródło pożywienia dla wielu owadów. Wyłącznie drzewa żeńskie wytwarzają owoce, dlatego warto posadzić kilka roślin, aby sprzyjać wprowadzeniu w owocowanie. Bardzo dobra odporność na mróz i przystosowanie do wszystkich rodzajów gleb pozwalają hurmie kaukaskiej na uprawę we wszystkich regionach Francji, także na terenach położonych wysoko, jednak zawsze należy zapewnić jej dobrze nasłonecznione stanowisko. Rzadko choruje i niemal nie wymaga pielęgnacji.

 Diospyros lotus znana jest również pod wieloma nazwami zwyczajowymi: hurma kaukaska, fałszywy lotos, Guyac de Tadone, kaki kaukaskie, hurma europejska, hurma włoska, hurma lewantyńska, śliwa daktylowa lub komonica chińska. Należy do rodziny ebenowatych, podobnie jak heban (Diospyros ebenum), z którym łączy ją bardzo twarde drewno. Jej nazwa pochodzi od połączenia greckich słów „Dios” (bóg) i „Pyros” (pszenica). Gatunek lotus pochodzi z południowo-zachodniej i zachodniej Azji (Chiny, Indie), gdzie może występować do wysokości 2500 m. Spotyka się go w regionach Kaukazu i nad Morzem Czarnym, w Iranie, Afganistanie i Pakistanie. Jego introdukcja do Europy Zachodniej, a szczególnie do Włoch, gdzie dobrze aklimatyzuje się w regionach alpejskich, datuje się na około 1597 rok.

Hurma kaukaska tworzy dość silnie rosnące drzewo o dość powolnym wzroście, o pokroju wzniesionym i szerokim, z zaokrągloną koroną, osiągające w wieku dojrzałym około 6–10 m wysokości i 4–6 m szerokości. Jest długowieczna i może dożyć 100 lat. Jej pień z wiekiem pokrywa się szarą, prążkowaną korą, a młode gałązki są pokryte licznymi przetchlinkami. Liście opadające na zimę tworzą duże liście o długości 6–12 cm i szerokości 3–6 cm, ułożone naprzemiennie, eliptyczne, zaostrzone, z wyraźnymi nerwami, lekko skórzaste, błyszczące, omszone od spodu, ciemnozielone, jesienią przybierające pomarańczowofioletowe barwy. Kwitnienie przypada około maja–czerwca, dzięki czemu kwiaty są chronione przed późnymi wiosennymi przymrozkami. Jest to drzewo dwupienne, a kwiaty męskie i żeńskie występują na różnych roślinach. Kwiaty o rurkowatej koronie mają barwę od kości słoniowej po kremowożółtą, z różowym odcieniem na klapach, i około 1,5–2 cm średnicy. Pojawiają się na zeszłorocznych gałązkach i są z nimi połączone bardzo krótką szypułką. Miododajne kwitnienie jest licznie odwiedzane przez owady (pszczoły, motyle, trzmiele, bzygi, …).  

To drzewo owocowe może rozmnażać się w sposób dwupienny, gdy kwiaty żeńskie jednego drzewa zostają zapłodnione pyłkiem z kwiatów męskich innego drzewa, lub bez zapylenia (partenokarpia): kwiat żeński nie zostaje zapłodniony, ale owoc mimo to się rozwija. Jest wtedy bezpestkowy. Obecność w pobliżu siebie rośliny męskiej i żeńskiej zwiększa produkcję owoców dzięki zapylaniu kwiatów żeńskich przez owady lub wiatr. To mrozoodporne drzewo znosi temperatury sięgające około -20 °C. Aby zapewnić owocom dobre dojrzewanie, najlepiej posadzić je w pełnym słońcu, a w chłodniejszych regionach zainstalować w pobliżu południowej ściany, która ochroni je przed wiatrem. Diospyros lotus ma dobrze rozwinięty system drobnych korzeni, co zapewnia mu duże zdolności przystosowawcze do wszystkich rodzajów gleb oraz dobrą odporność na suszę i mróz. W Europie służy jako podkładka dla wielu odmian Diospyros kaki. Ma również dobre predyspozycje do formowania na bonsai.

Owoce Diospyros lotus zbiera się, gdy stają się fioletowopomarańczowe, od połowy listopada, a zbiór trwa aż do pierwszych przymrozków, w miarę ich dojrzewania. Przy dość powolnym wchodzeniu w owocowanie, po około 4–5 latach, produkcja kaki staje się optymalna po 8–10 latach. Owoce kaki są delikatne, dlatego zbiera się je ręcznie z drabiny, zawsze bardzo ostrożnie. Zbiera się je w fazie dojrzałości, gdy są lekko miękkie w dotyku, po czym należy je szybko spożyć. Ich smak jest znacznie lepszy, a cierpkość dużo mniejsza, gdy zostaną zerwane jako przejrzałe, po lekkim przemarznięciu, dzięki czemu skórka nie jest już cierpka.

Kaki, czyli hurma, to jagoda o miękkim, kremowym i miodowym miąższu, spożywana na surowo. W kuchni owoce ujawniają pełnię smaku jako dżem, kompot lub galaretka, a także w ciastach, lodach i sorbetach oraz jako dodatek do dań wytrawnych. Można z nich również przygotowywać sosy, wino i ocet. W krajach Bliskiego Wschodu częściej spożywa się je suszone, podobnie jak daktyle. W Indiach poddaje się je destylacji w celu uzyskania alkoholu. W Chinach nasiona uważa się za środki uspokajające.

 Kaki jest mało kwaśne i niskokaloryczne, a także bogate w węglowodany złożone, błonnik i białka. Zawiera również dużo przeciwutleniaczy, witaminę B, minerały (mangan i fosfor) oraz żelazo. To owoc o właściwościach ochronnych, szeroko wykorzystywany w tradycyjnej medycynie orientalnej, szczególnie ze względu na wysoką zawartość przeciwutleniaczy. Owoce mają uznane w medycynie chińskiej właściwości antyseptyczne. Wykazują również właściwości barwierskie i są używane do barwienia tkanin. Sok z owoców hurmy kaukaskiej jest bogaty w garbniki. Rybacy wykorzystują go do zwiększania wytrzymałości sieci rybackich i lin. Liście mają właściwości przeciwzapalne i przeciwutleniające.

Dzięki swoim zaletom hurma kaukaska doskonale sprawdza się w ogrodzie, posadzona na trawniku, w sadzie lub w żywopłocie naturalistycznym albo ekologicznym. To wyjątkowy egzemplarz, który daje wiele radości osobom, które go posiadają. Aby poszerzyć paletę smaków i wzbogacić różnorodność odmian oferowanych przez kaki, możesz połączyć ją z hurmą wschodnią (Diospyros kaki).