Winorośl Timorasso

Winorośl właściwa, czyli Vitis vinifera 'Timorasso', to rodzima włoska odmiana winorośli uprawiana głównie w prowincjach Alessandria, Asti i Cuneo w Piemoncie. W XX wieku niemal wyginęła, jednak ostatnio przeżywa renesans i cieszy się dużym zainteresowaniem dzięki opinii odmiany o bardzo wysokim potencjale jakościowym, potwierdzonej przez ekspertów winiarskich. Pełna struktura i wyraźna mineralność sprawiają, że bywa porównywana do wielkich francuskich odmian białych winogron. Jest to silnie rosnąca winorośl o umiarkowanej plenności, dojrzewająca w połowie września, dostarczająca winogron przerobowych, dawniej spożywanych również jako winogrona deserowe.

Winorośl właściwa (Vitis vinifera) rosła dziko już ponad 5000 lat temu. Do Francji wprowadzili ją Rzymianie w celu uprawy. Z czasem powstało wiele mieszańców, różniących się kolorem, smakiem i zastosowaniem. Winorośl 'Timorasso' to autentycznie piemoncka biała odmiana winorośli przeznaczona do wyrobu wina, niegdyś najbardziej rozpowszechniona biała odmiana w regionie, występująca również w prowincji Pawia w Lombardii na północy oraz w prowincji Genua w Ligurii na południu. Zdaniem niektórych jej upadek rozpoczął się na początku XX wieku, gdy po spustoszeniach spowodowanych przez filokserę winnice obsadzano odmianą Cortese, bardziej plenną. Inni uważają, że do jej porzucenia doprowadziły przemiany społeczno-ekonomiczne po wojnie, które sprawiły, że trudne w uprawie winnice przestały być użytkowane. Pod koniec XX wieku młodzi winiarze z Tortony ponownie rozbudzili zainteresowanie odmianą i odkryli na nowo jej zalety, odwracając wcześniejszy trend.

Jako średnio silnie rosnący, pnący się krzew o zdrewniałych pędach, winorośl 'Timorasso' z łatwością osiąga 4–5 m wysokości lub szerokości, jeśli nie jest cięta. Jej ostateczny pokrój zależy od sposobu cięcia. Jest to światłolubna, niewymagająca i oszczędna roślina, która preferuje nawet glebę jednocześnie gliniastą i kamienistą, o odczynie wapiennym, ale może być wrażliwa na długotrwałą suszę. Jej długie pędy samodzielnie czepiają się podpory, takiej jak szpaler winorośli czy trejaż, za pomocą dużych, zielonych i wijących się wąsów czepnych. Liście, z powcinanym brzegiem, latem mają intensywnie zielony kolor, a jesienią przybierają piękną złotą barwę. Jej kwitnienie przypada na maj i czerwiec, zależnie od roku i regionu, i polega na pojawianiu się bardzo drobnych, zielonkawych kwiatów zebranych w krótkie, zwarte, piramidalne i cylindryczne grona. Tworzy średnie i duże grona winogron, zwarte i pokryte nalotem woskowym, stożkowato-piramidalne, dość często uskrzydlone. Kuliste lub lekko elipsoidalne, nieregularne jagody o grubej, bardzo woskowej skórce mają barwę od jednolicie zielonożółtej po złocistożółtą w pełnej dojrzałości, a ich miąższ jest mięsisty i soczysty. Jagody łatwo oddzielają się od grona. Winorośl jest podatna na szarą pleśń gron i nieco mniej wrażliwa na drobnienie jagód, osypywanie się kwiatów oraz oparzelinę słoneczną. W jej naturalnym środowisku wymaga ubogich gleb wapiennych lub marglistych, a niekiedy także gleb rumoszowych, dużego nasłonecznienia umożliwiającego dojrzewanie późnej odmiany, lecz ogólnie umiarkowanych temperatur — wysokich w ciągu dnia i chłodnych nocą. Najlepiej rośnie na średnich wysokościach, co pozwala zachować świeżość niezbędną białej odmianie winorośli. Dobra wentylacja ogranicza podatność na gnicie i mączniaka prawdziwego, którym sprzyja wilgoć.

Odmiana produkuje głównie białe, wytrawne, niemusujące wina o intensywnej słomkowożółtej barwie, wysokiej kwasowości i wyrazistych aromatach wtórnych oraz trzeciorzędowych, potwierdzających bardzo dobrą zdolność do starzenia. W ustach ujawnia się stosunkowo pełna struktura, niekiedy dająca wrażenie dojrzewania w drewnianych beczkach, choć często wcale tak nie jest, oraz wyraźna mineralność. Wśród najczęściej wymienianych aromatów znajdują się miód, orzech laskowy, cytryna, delikatne przyprawy, aromaty kwiatowe, jabłko i morela.

Winogrona 'Timorasso' wykorzystuje się przede wszystkim po winifikacji. Możesz również uprawiać tę odmianę jako ozdobę altany lub pergoli albo przywiązywać ją do podpory przy nasłonecznionej ścianie. W przeszłości odmiana była wykorzystywana również jako winogrono deserowe. Wytłoki bywają także destylowane w celu produkcji „grappy”.