Arctostaphylos uva-ursi - Mącznica lekarska

Mącznica lekarska (Arctostaphylos uva-ursi), powszechnie nazywana mącznicą, to niewielki, płożący i zimozielony krzew występujący w surowym klimacie i na przepuszczalnych, a nawet suchych glebach. Pokrywając ziemię i skały oraz tworząc gęstą plątaninę pędów, mącznica tworzy piękne zielone kaskady i wspaniałe, trawiaste kobierce, które jesienią i zimą, pod wpływem mrozu, przebarwiają się na jaskrawoczerwono. Późną wiosną rozwijają się grona drobnych, biało-różowych dzwoneczków, które ustępują miejsca dekoracyjnym, jadalnym dla człowieka czerwonym jagodom, będącym również przysmakiem wielu ptaków i ssaków, w tym niedźwiedzi żyjących na wolności. W ogrodzie ma tylko dwa wymagania: glebę, która nie zatrzymuje wody i nie zawiera wapnia. Doskonale sprawdza się w ogrodach skalnych, tworzy piękne roślinne kobierce nad murkami, a przy tym dostarcza smakowitych owoców małym i dużym łasuchom.

Mącznica to roślina z rodziny wrzosowatych, spokrewniona z borówkami i chruścinami. Jest bardzo rozpowszechniona, także na nizinach, w krajach położonych na bardzo wysokich szerokościach geograficznych, tuż poniżej koła podbiegunowego. Dalej na południe ten gatunek utrzymuje się na terenach górskich, z dala od upałów, których nie toleruje. We Francji mącznica lekarska występuje dziko w Alpach Południowych, na wysokości od 1000 do 1800 m, a także w Prowansji, na niewielkim stanowisku na górze Sainte-Victoire, na wysokości 850 m, po jej północnej stronie. Ten podkrzew rośnie zazwyczaj między skałami, na suchej, ubogiej i kwaśnej glebie lub na bogatych w krzemionkę glebach aluwialnych.

Jest to bardzo wolno rosnąca roślina okrywowa i płożąca, która nie przekracza 25 cm wysokości, ale może rozrastać się na szerokość ponad 1 metra: jej płożące gałązki o czerwonobrązowej korze łatwo ukorzeniają się w kontakcie z ziemią. Pędy pokrywają zimozielone liście, na górnej stronie błyszczącozielone, a od spodu niemal białe. Liście są pojedyncze, grube, skórzaste, całobrzegie, podłużnie owalne i mają od 15 do 20 mm długości. W zależności od intensywności mrozu przebarwiają się na brąz lub intensywną czerwień. Kwitnienie miododajne przypada na maj i czerwiec. Drobne, zwisające grona białych kwiatów z różowym kielichem przypominają małe dzwoneczki. Po zapyleniu tworzą się okrągłe pestkowce, początkowo zielone, a w czasie dojrzewania jaskrawoczerwone i bardzo dekoracyjne, przypominające winogrona. Ich miąższ jest nieco mączysty, a smak mało wyrazisty, ale owoce są bogate w witaminy. Można je spożywać na surowo, wykorzystywać do wypieków lub przygotowywać z nich konfitury.

Ten niezwykle odporny na mróz krzew łatwo aklimatyzuje się w ogrodzie, na każdym stanowisku, pod warunkiem uprawy w niewapiennej i doskonale przepuszczalnej glebie. Dzięki gęstym liściom i schludnemu pokrojowi mącznica jest doskonałą rośliną okrywową, cenną do obsadzania ogrodów skalnych, murów oporowych, obrzeży ścieżek na bardzo przepuszczalnej glebie oraz dużych skarp, gdzie skutecznie wiąże ziemię i ogranicza erozję. Pomijana przez szkodniki i choroby, bardzo dobrze znosi cięcie, co pozwala łatwo ograniczać jej rozrastanie. Można ją łączyć z roślinami preferującymi takie same warunki uprawy: na słońcu z litodorą, dzwonkiem Poszarskiego, żagwinem i gęsiówką, a w cieniu z pragnią syberyjską, barwinkami, bodziszkiem korzeniastym, fiołkami i wieloma innymi roślinami.

Właściwości:

Mącznica jest również rośliną leczniczą, stosowaną od średniowiecza ze względu na swoje właściwości moczopędne i antyseptyczne dla dróg moczowych. Jej nazwa pochodzi z Prowansji: „Bouisserolo” oznacza bowiem bukszpan, co wiąże się z dość oczywistym podobieństwem między liśćmi tych dwóch roślin.