Lipa Henryk Eder

Lipa Tilia platyphyllos x euchlora 'Henryk Eder' to międzygatunkowy mieszaniec pochodzący z Polski, wyselekcjonowany ze względu na swój niezwykle fantazyjny wygląd. W przeciwieństwie do swoich rodziców jest raczej krzewem niż drzewem i tworzy dość gęstą kępę o wysokości poniżej 3 m. Jej bardzo delikatne liście są głęboko wcinane, nadając roślinie zupełnie wyjątkowy wygląd. Ulistnienie o średniozielonej barwie jesienią przybiera odcień zielonkawożółty, podkreślając walory dekoracyjne tej niezwykłej lipy. Rośnie powoli, nie boi się mrozu i zadowala się zwykłą glebą ogrodową, która pozostaje świeża.

Lipa jest w naszym klimacie najbardziej znanym rodzajem z rodziny lipowatych, której zawdzięcza ona swoją nazwę. Ponieważ klasyfikacja botaniczna nieustannie się zmienia, rodzina ta jest obecnie zaliczana do ślazowatych, obok ketmii, ślazów i ślazówek. Tilia platyphyllos, czyli lipa szerokolistna, jest dość rzadka w stanie naturalnym. Pochodzi z Europy Zachodniej, w tym z Francji, ale nie występuje w śródziemnomorskich rejonach południowej Europy. Rośnie dość powoli, a w sprzyjających warunkach osiąga w wieku dorosłym 35 m wysokości i 22 m szerokości. Tilia x euchlora, mieszaniec pochodzenia niemieckiego powstały ze skrzyżowania T. cordata i T. dasystyla około 1860 roku, znana jest pod zwyczajową nazwą lipa krymska. Nie występuje w stanie dzikim, lecz wyłącznie w uprawie, gdzie tworzy drzewo o wysokości od 15 do 20 m i szerokości od 12 do 14 m.
'Henrik Eder' to polska odmiana powstała ze skrzyżowania tych dwóch gatunków, nazwana na cześć jednego z dyrektorów arboretum w Rogowie, w centralnej Polsce. Pod jego kierownictwem, w latach 1951–1966, arboretum o początkowej powierzchni 61 ha zostało zmodernizowane, a także wyposażone w szklarnię do rozmnażania roślin, co pozwoliło wzbogacić kolekcje roślinne.
Drogi genetyki bywają nieprzeniknione: potomstwo dwóch dużych drzew przybrało postać krzewu. Lipa Tilia platyphyllos x euchlora 'Henryk Eder', dzięki wyjątkowo zwartym rozmiarom i krzaczastemu pokrojowi, nie odziedziczyła bowiem niczego po swoich rodzicach. Rośnie bardzo powoli, zwykle zaledwie około 20 cm rocznie, a po 20 latach uprawy ta karłowa lipa osiąga około 1,80 m wysokości i 1,20 m szerokości. W pełni dojrzała zazwyczaj nie przekracza 3 m wysokości. Jest więc prawdziwą rzadkością dla bardzo cierpliwych miłośników roślin!
Początkowo ma dość kolumnowy pokrój, który stopniowo się rozszerza. Jest dobrze rozgałęziona i nie tworzy wyraźnego pnia. Dość cienkie gałązki są początkowo zielone, a następnie stopniowo szarobrązowieją w miarę drewnienia. Liście są głęboko wcinane na klapy, które z kolei są podzielone, i bardziej przypominają liście Alnus glutinosa Imperialis niż tradycyjne sercowate liście typowej lipy alejowej. Same klapy są dodatkowo podzielone na mniejsze, a ich brzegi mają tendencję do skręcania się, jeszcze bardziej utrudniając rozpoznanie rośliny. Trzeba nie lada znawcy, aby ją zidentyfikować!
Ta niezwykła roślina ma więc zaskakujący wygląd, który zachwyci miłośników osobliwości, czyli kolekcji niezwykłych roślin popularnych w niektórych ogrodach botanicznych. Delikatne i lekkie ulistnienie stopniowo przybiera żółte żyłkowanie, by jesienią osiągnąć żółtą do zielonkawożółtej barwę, pięknie wieńcząc sezon wegetacyjny.
Roślina ta jest łatwa w uprawie na większości zwykłych gleb ogrodowych i nie toleruje jedynie skrajnych warunków: podłoża zbyt wapiennego lub zbyt kwaśnego, zbyt suchego albo zbyt wilgotnego i źle przepuszczalnego. Rośnie zarówno w słońcu, jak i w półcieniu, a jej mrozoodporność sięga co najmniej -25 °C.

Lipa Tilia platyphyllos x euchlora 'Henryk Eder' zainteresuje przede wszystkim miłośników osobliwości, gotowych cierpliwie czekać na wyraźny efekt wizualny. Znawcy mogą stworzyć kontrasty form i kolorów, sadząc w pobliżu rośliny takie jak Broussonetia papyrifera Golden Shadow. Ta niezwykła papierówka chińska ma osobliwe, duże liście z 3 klapami w kształcie grotu halabardy, a czasami tylko z 2 klapami, wiosną przybierające złocistożółtą barwę. Acer conspicuum Red Flamingo to kolejne dość rzadkie i bardzo poszukiwane małe drzewo. Ten klon łączy w sobie walory pięknie powcinanego, wielobarwnego ulistnienia, mieniącego się różnymi odcieniami zieleni, kremową bielą i krewetkowym różem, niezwykle efektownych koralowoczerwonych gałązek oraz absolutnie wspaniałej kory przypominającej „skórę węża”. Aby pozostać w kręgu osobliwości, połącz w swojej kompozycji także Clerodendrum trichotomum, którego szerokie liście będą wyraźnie kontrastować z laciniowanymi liśćmi lipy i stworzą piękną oprawę dla pachnących białych kwiatów. Jednak przede wszystkim owoce zaskoczą Twoich gości: ciemnoniebieska perła osadzona w czerwonej gwieździe.