Szakłak pospolity - Rhamnus catharticus

Szakłak pospolity (Rhamnus cathartica), znany również pod nazwami szakłak pospolity, szakłak przeczyszczający lub szakłak lekarski, to krzew zrzucający liście na zimę, rodzimy i leczniczy, doskonale przystosowany do naszych gleb i klimatu, który dobrze rośnie od północy po południe i od wschodu po zachód naszego kraju. Tworzy duży krzew, a niekiedy niewielkie drzewo, okryte błyszczącymi liśćmi. Ta odporna, ciernista roślina pozwala bez trudu zakładać naturalistyczne żywopłoty, bardzo pożyteczne także dla drobnej fauny naszych ogrodów, zwłaszcza w połączeniu z innymi rodzimymi gatunkami. Krzew wytwarza pod koniec wiosny drobne, niepozorne, lecz miododajne i przyjemnie pachnące kwiaty, po których jesienią na żeńskich egzemplarzach pojawiają się małe czarne owoce, chętnie zjadane przez ptaki. 

Szakłak pospolity należy do rodziny szakłakowatych. Gatunek ten pochodzi z Europy i występuje od środkowej Anglii po południowe wybrzeża Morza Śródziemnego, przez Francję, Belgię i Szwajcarię, a także w Azji, od jej zachodnich regionów po Kirgistan na wschodzie. Jest rośliną dwupienną, co oznacza, że występują egzemplarze męskie, wytwarzające kwiaty z pręcikami, lecz bez słupka, oraz egzemplarze żeńskie, których kwiaty nie mają pręcików, ale posiadają słupek. Gatunek ten spotyka się w zaroślach i grupach krzewów, często na glebach gliniastych, o silnie wapiennym odczynie, od świeżych po suche.

Jest to mniej lub bardziej rozłożysty krzew, który osiąga wysokość od 2 do 5 m i podobną szerokość. Może wytwarzać odrosty i rozrastać się na boki, jeśli sprzyjają temu warunki. Jego kora jest gładka, szarobrązowa na „pniach”, z czasem staje się niemal czarna. U starszych egzemplarzy łuszczy się, odsłaniając nową korę o pomarańczowej barwie. Gałązki są bardziej szare, mniej lub bardziej cierniste, bardzo długie i często zakończone cierniem. Jego liście, opadające na zimę, pojawiają się wiosną i opadają jesienią. Są całobrzegie, eliptyczne do owalnych, drobno ząbkowane, mają od 2,5 do 9 cm długości i od 1,2 do 3,5 cm szerokości. Ich barwa to dość intensywna, błyszcząca zieleń, a następnie jesienią przebarwiają się na żółto. Kwitnienie przypada na maj i czerwiec. Kwiaty zebrane są w niewielkie grona po 5–10; są bardzo drobne, zielonożółte, czteropłatkowe i wydzielają delikatny, miodowy zapach. Na żeńskich egzemplarzach, w obecności egzemplarzy męskich, powstają owalne owoce o długości poniżej 1 cm, nazywane pestkowcami. Początkowo są czerwone, a po dojrzeniu w październiku stają się czarne. Kora i owoce szakłaka pospolitego, przez długi czas wykorzystywane w europejskim lecznictwie, są obecnie uznawane za toksyczne dla człowieka. 

Posadź i uprawiaj ten Rhamnus cathartica „w naturalistycznym stylu” w niewymagającej grupie krzewów lub w naturalistycznym żywopłocie. Nie powinno go zabraknąć w żadnym ogrodzie naturalistycznym, gdzie będzie towarzyszyć innym rodzimym krzewom lub naprawdę łatwym w uprawie, bardziej „egzotycznym” gatunkom: wiciokrzewowi pospolitemu (Lonicera xylosteum), kalinie hordowinie (Viburnum lantana), purpurowemu bzowi (Sambucus Black Lace), kalinie koralowej „Boule de neige” (Viburnum opulus Roseum), suchodrzewem mirtolistnym (Lonicera fragrantissima i L. tatarica), różą pomarszczoną (Rosa rugosa Rubra), porzeczką krwistą (Ribes sanguineum King Edward VII) i, dlaczego nie, winoroślą właściwą „Vitis vinifera” Purpurea. Wybór jest ogromny!