Męczennica cielista - Passiflora incarnata

Męczennica lekarska, po łacinie Passiflora incarnata, to nic innego jak męczennica 'Maypop', znana bardziej ze swoich właściwości leczniczych niż walorów ozdobnych. Jest jednak uroczym, niewielkim pnączem, wystarczająco mrozoodpornym, aby można je było uprawiać w otwartym gruncie w wielu niezbyt chłodnych regionach. To północnoamerykański gatunek botaniczny, bylina o mrozoodpornej bryle korzeniowej, który w chłodnym klimacie wytwarza pędy tylko przez jeden sezon. Jego ładne, jasnofioletowe kwiaty zwieńczone dużymi fioletowymi nitkami korony są bardzo przyjemnie pachnące. Rozwijają się od lata do jesieni, a w obecności innego egzemplarza ustępują miejsca zielonym lub żółtym, jadalnym owocom o przyjemnym smaku. Męczennica lekarska potrzebuje do prawidłowego rozwoju dobrze przepuszczalnej, niezbyt suchej gleby, letniego ciepła niezbędnego do kwitnienia oraz niezbyt wilgotnego podłoża zimą.

Większość męczennic pochodzi z tropikalnych regionów Ameryki Południowej. Należą one do dużej rodziny męczennicowatych, obejmującej 400 gatunków oraz liczne mieszańce powstałe samoistnie lub wyhodowane przez ogrodników. Passiflora incarnata jest natomiast dzikim gatunkiem pochodzącym z południowo-wschodnich Stanów Zjednoczonych i Meksyku.

To pnącze owijające się przyczepia się do podpory za pomocą wąsów czepnych i w ciągu jednego sezonu osiąga wysokość 3–4 m. Charakteryzuje się zielnymi, prawie całkowicie nagimi pędami, które znikają wraz z nadejściem pierwszych silniejszych mrozów. Są one pokryte nagimi liśćmi o długości 8–12 cm i szerokości 7–11 cm, podzielonymi na 3 grube, eliptyczne, lancetowate klapy o ząbkowanym brzegu. Z wierzchu liście są błyszczące i ciemnozielone, od spodu jaśniejsze; podczas mrozów całkowicie opadają.

Jej kwitnienie trwa od lata do jesieni, a w sprzyjającym klimacie czasem nawet do grudnia. Pojawiają się wtedy kwiaty o średnicy od 5 do 9 cm, które stale rozwijają się na roślinie. Pachnące kwiaty składają się z jasnofioletowych listków okwiatu. Delikatnie kędzierzawe nitki korony mają nieco intensywniejszą fioletową barwę, są prążkowane na biało i fioletowoniebiesko w pobliżu środka kwiatu. W jego centrum znajduje się 5 pręcików z pomarańczowymi pylnikami oraz 3 białe szyjki słupka, zrośnięte u podstawy. Nietypowy kształt kwiatu, dość krótkotrwały, zmienia się: płatki i działki kielicha wyginają się, a korona z nitek składa się, po czym ponownie prostuje, aby uniknąć samozapylenia. Po zapyleniu pyłkiem innej męczennicy kwiaty ustępują miejsca jajowatym, jadalnym owocom, które w dojrzałości są zielonożółte i osiągają 5 cm długości. Miąższ jest smaczny i aromatyczny.

Ta męczennica, której bryła korzeniowa wytrzymuje mróz do -10 do -12 °C, jest ponadto mało wymagającym pnączem owijającym się, jeśli chodzi o rodzaj gleby. Po kwitnieniu, pod koniec zimy, należy ją przyciąć tuż nad ziemią, jeśli jej pędy przemarzły. Dobrze rośnie we wszystkich cieplejszych regionach południowych i nad Atlantykiem, a także w głębi lądu, aż po strefę 8. Dzięki wysokości 3–4 m oraz pachnącym, bardzo egzotycznym kwiatom męczennica lekarska nadaje się do obsadzania murów, ogrodzeń, siatek, ganków i trejaży. Najlepiej połączyć ją z pnączem zimozielonym, które zapewni całoroczną ozdobę także zimą (powojnik wąsaty, koralowy groch fioletowy, pileostegia pnąca). Można ją również posadzić przy zimozielonym lub zrzucającym liście żywopłocie, któremu latem doda wiele oryginalności. Jest także bardzo ceniona w werandach, gdzie bez szkody przetrwa chłodne zimy. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby spróbować jej owoców, z ciekawości lub dla przyjemności!