Australijska paproć drzewiasta - Cyathea australis

La australijska paproć drzewiasta (lub Alsophila australis) jest mniej rozpowszechniona niż C. cooperi, ale zasługuje na większą uwagę ze względu na swoje walory ozdobne. Tworzy niemal czarny, bardzo dekoracyjny trzon (pozorny pień), podtrzymujący koronę dużych, jasnozielonych, głęboko powcinanych liści paproci o niezwykle graficznym wyglądzie. Ta paproć drzewiasta natychmiast wprowadza tropikalny klimat w każdym miejscu, w którym rośnie. Jej zaletą jest dość dobra mrozoodporność, do około -10 °C, choć jej liście zaczynają cierpieć już przy -6 °C. Preferuje gleby kwaśne, w każdym razie pozbawione wapnia, wilgotne i dobrze przepuszczalne, a także dość wysoką wilgotność powietrza, dlatego najlepiej będzie się czuła w łagodnym i wilgotnym klimacie oceanicznym. Rośnie stosunkowo wolno, dlatego to roślina przeznaczona dla prawdziwych koneserów.

Australijska paproć drzewiasta należy do rodziny paprotnicowatych, obejmującej największe paprocie drzewiaste na świecie (osiągające nawet 30 m wysokości!), których przedstawiciele zasiedlają wilgotne regiony tropikalne i subtropikalne półkuli południowej. Rodzaj ten obejmuje bardzo liczne gatunki, około 470, a opisywany gatunek pochodzi z wilgotnych gór wschodniej Australii (Queensland, Wiktoria, Nowa Południowa Walia), gdzie rośnie na wysokości około 1200 m, co wyjaśnia jego dość dobrą mrozoodporność. Ma szorstki „pień” (w rzeczywistości jest to trzon, podobnie jak u palm), stąd jej nazwa szorstkiej paproci drzewiastej. Jej trzon jest szerszy niż u bardziej znanej Cyathea cooperi (lub Sphaeropteris cooperi) i ma czarne zabarwienie. Ponadto od innych gatunków wyróżnia ją obecność małych kolców u nasady liści, które u paproci nazywa się liśćmi paproci. W naturalnym środowisku może osiągać 12 m wysokości, a jej liście paproci dorastają do 3–4 m długości.

W naszych szerokościach geograficznych australijska paproć drzewiasta zwykle nie przekracza 6 m wysokości i 4 m średnicy, co w zupełności wystarcza, aby nadać rabacie niezwykle egzotyczny charakter! Rośnie wolno lub umiarkowanie, a jej trzon w dobrych warunkach może wydłużać się o 10 cm rocznie. Ten pozorny pień jest w rzeczywistości zbudowany ze splątanych kłączy, pokrytych suchymi korzeniami przybyszowymi oraz brązowymi, łuskowatymi i papierzastymi pozostałościami ogonków liściowych dawnych liści. U nasady liści znajdują się małe kolce, od których pochodzi jej przydomek „szorstka”. Młode, zwinięte liście, zwane pastorałami, rozwijają się w duże liście paproci o długości 2 m, delikatnie powcinane i jasnozielone. Powstają w górnej części trzonu, jeden po drugim, bez przerwy, jeśli roślina jest utrzymywana w temperaturze powyżej +10 °C, nadając jej mylący wygląd palmy. Liście paproci są zimozielone i każdy z nich żyje średnio 2 lata, jeśli mrozy nie są zbyt silne. Od -6 °C zostają uszkodzone przez zimno i mogą zaniknąć, jednak następnej wiosny utworzą się nowe, ponieważ sama roślina jest zdolna przetrwać temperatury rzędu -10 °C, a nawet -12 °C.
Podobnie jak inne paprocie drzewiaste, ta australijska paproć drzewiasta potrzebuje wilgoci, aby dobrze się rozwijać. Jako rośliny prehistoryczne, które wyszły z wody wcześniej niż inne, nadal pozostają od niej zależne podczas rozmnażania. Dlatego dobrze będzie się czuła na atlantyckim wybrzeżu Normandii lub Bretanii, w kwaśnej, pozbawionej wapnia glebie i wilgotnym powietrzu. Region śródziemnomorski będzie odpowiedni pod względem temperatury, pod warunkiem zapewnienia jej wymaganej wilgotności powietrza, ponieważ nie przetrwa w suchym otoczeniu. Idealne byłoby dno doliny, przez którą płynie strumień napełniony wodą także latem, w cieniu dużych drzew... ale takie mikrosiedliska są rzadkie!

Paprocie drzewiaste nie słyną z wysokiej mrozoodporności, z wyjątkiem dość rozpowszechnionej Dicksonia antarctica, a ta australijska paproć drzewiasta poszerza możliwości ich uprawy. Ta paproć drzewiasta dobrze czuje się wyłącznie w zacienionej i wilgotnej atmosferze podszytu leśnego. Wydaje się, że nieco lepiej znosi wiatr niż jej krewniaczki, ale w zbyt chłodnym klimacie trzeba posadzić ją w pojemniku, aby móc przenieść ją na zimę do wnętrza. W ogrodach, w których można uprawiać ją w otwartym gruncie, będzie wyrazistym elementem kompozycji inspirowanej tropikami. Można wtedy zestawić ją z roślinami o olbrzymich liściach, takimi jak gunnera olbrzymia, gunnera olbrzymia z Brazylii, sadzona przy wodzie, lub z nie mniej efektownym Tetrapanax papyrifera Rex (uwaga: wytwarza bardzo dużo odrostów, dlatego trzeba ograniczyć go barierą korzeniową, podobnie jak bambusy). Mniejszy Farfugium, dostępny w kilku gatunkach, również będzie dobrym towarzyszem dzięki swoim niezwykle dekoracyjnym liściom.