Świdośliwa kłosowa - Amelanchier spicata

Świdośliwka kłosowa (Amelanchier spicata) to amerykański gatunek botaniczny o nie do końca poznanym pochodzeniu. Jest to zwykle średniej wielkości krzew rozłogowy, który z wiekiem może jednak znacznie się rozrosnąć. Wiosenne kwitnienie pojawia się przed rozwojem liści w postaci drobnych, białych kwiatów zebranych w wyprostowane grona przypominające kłosy, stąd zwyczajowa nazwa świdośliwka kłosowa (łac. spicata). Kwiaty są bardzo miododajne, a kwitnienie trwa do maja i zbiega się w czasie z rozwojem młodych liści. Liście, początkowo matowozielone, od średnio- do ciemnozielonych, jesienią przybierają piękne barwy, zanim opadną na ziemię. Owoce w postaci drobnych, czerwonych jagód, które z czasem stają się ciemnopurpurowe, są stosunkowo dekoracyjne, a przede wszystkim stanowią pokarm dla ptaków. Te niewielkie, jadalne owoce mają przyjemny, słodki smak. Pożyteczna dla dzikiej fauny, ta naturalnie wyglądająca roślina jest łatwa w uprawie i doskonale sprawdza się na rabacie lub w nieformowanym, wiejskim żywopłocie.

Świdośliwka należy do wielkiej rodziny różowatych, obejmującej blisko 5000 dziko rosnących gatunków (np. krwiściąg mniejszy), uprawnych (takich jak truskawki czy większość naszych drzew owocowych: wiśnie, jabłonie...) oraz ozdobnych (oczywiście róże, ale także ogniki szkarłatne, parzydła i inne). Rodzaj świdośliwka obejmuje 26 gatunków, a mimo to jest w naszych ogrodach wciąż niedostatecznie reprezentowany, choć ma liczne walory dekoracyjne i jest łatwy w uprawie. Amelanchier spicata występuje naturalnie we wschodniej części Ameryki Północnej, jednak jego pochodzenie geograficzne nie zostało jednoznacznie ustalone. Gatunek ten sprowadzono do Francji pod koniec XVIII wieku, a następnie zadomowił się w Europie — od Belgii po Norwegię i aż po Rosję — dzięki wysokiej mrozoodporności, wynoszącej co najmniej -25 °C. Dawniej określany jako Amelanchier botryapium, krzew rośnie w luźnych lasach i na ich obrzeżach, a także na łąkach i pastwiskach, w chłodnych i umiarkowanie chłodnych strefach klimatycznych. Ze względu na zdolność do tworzenia odrostów często formuje gęste zarośla. W uprawie najczęściej rozwija się jako wyprostowany krzew o wzniesionych pędach, osiągający 3 m wysokości i 2 m szerokości. Niektóre egzemplarze mogą jednak dorastać do 8 m wysokości, a nawet przybierać pokrój niewielkiego drzewa o jajowatej koronie, wspartej na wielu pniach pokrytych szarą korą. W kwietniu pojawiają się wyprostowane grona, które z botanicznego punktu widzenia są gronami złożonymi, lecz powszechnie określa się je mianem kłosów. Mają od 3 do 7 cm długości i zwykle składają się z 4–10 kwiatów. Każdy kwiat ma 5 białych płatków o długości od 8 do 15 mm oraz wyraźnie widoczne pręciki pośrodku korony. O średnicy zaledwie 1,5–2,5 cm, kwiaty są dość małe, lecz tak liczne, że wiosną zapewniają wspaniały spektakl... tym bardziej że początkowo rozwijają się na jeszcze bezlistnych pędach. Bardzo miododajne, przyciągają owady zapylające, wspierając tym samym bioróżnorodność w ogrodzie. Liście pojawiają się jeszcze przed końcem kwitnienia i przez pewien czas współistnieją z kwiatami. Mają 4–5 cm długości, są odwrotnie jajowate i lekko owłosione, a następnie stają się nagie. Wiosną mają brązowozieloną barwę, latem przechodzą w matową zieleń od średniej do ciemnej. Jesienią ulistnienie przybiera ciepłe barwy — żółtą, pomarańczową, czerwoną lub brunatnoczerwoną — zanim opadnie na ziemię. Ten krzew ma jeszcze jeden walor dekoracyjny i użytkowy: wytwarza niewielkie, kuliste jagody o średnicy od 8 do 12 mm, początkowo czerwone, a w miarę dojrzewania zmieniające kolor na purpurowoczarny. Są dekoracyjne, a także jadalne — mają bardzo przyjemny, słodki smak i nadają się do przygotowywania dobrych konfitur. Poza tym pod koniec sezonu chętnie żywią się nimi ptaki.

Amelanchier spicata rośnie w każdej dobrej, dobrze przepuszczalnej, wilgotnej, nawet kwaśnej glebie, na stanowisku słonecznym lub półcienistym. Możesz sadzić go jako soliter lub z tyłu rabaty w towarzystwie bylin, jednak szczególnie poleca się go do tworzenia nieformowanych, wiejskich żywopłotów. Połącz go z innymi roślinami o naturalnym charakterze, takimi jak trzmielina pospolita (Euonymus europeaeus), której zielone liście jesienią wspaniale się przebarwiają, a niezwykle dekoracyjne różowe i pomarańczowe owoce utrzymują się na bezlistnych pędach. Na glebie obojętnej możesz także posadzić dereń jadalny (Cornus mas) — wspaniały krzew o bardzo wczesnym, żółtym kwitnieniu, który również pięknie przebarwia się pod koniec sezonu i jesienią wytwarza dekoracyjne, jadalne, czerwone owoce.