Rącznik pospolity Zanzibarensis (nasiona)

Rącznik pospolity (Ricinus communis 'Zanzibarensis') to efektowna egzotyczna roślina, idealna do wprowadzenia tropikalnego akcentu do ogrodu. Jej ogromne liście, złożone z dużych liści dłoniastych, a także bardzo szybki wzrost sprawiają, że jest niezastąpiona na bujnych rabatach. W otwartym gruncie ten rącznik osiąga nawet 2,50 m wysokości w ciągu jednego sezonu. Posadzony w dużej doniczce, odmienia wygląd tarasów i balkonów. Wrażliwy na mróz, w naszym umiarkowanym klimacie rącznik uprawia się jako roślinę jednoroczną. Wysiew wykonuje się wiosną — pod osłoną już od marca lub w otwartym gruncie po ustąpieniu przymrozków.

Ricinus communis 'Zanzibarensis' należy do rodziny wilczomleczowatych. Pochodzi z tropikalnej Afryki, zwłaszcza z Etiopii, Erytrei i Somalii. Gatunek typowy Ricinus communis zadomowił się w wielu tropikalnych i subtropikalnych regionach świata. Odmianę 'Zanzibarensis' wprowadzono do uprawy w 1870 roku. Wyróżnia się większymi rozmiarami i wyjątkowo dekoracyjnymi liśćmi. Ta krzewiasta roślina ma pokrój wzniesiony i rośnie niezwykle szybko. W otwartym gruncie w ciągu jednego sezonu może osiągnąć wysokość od 2 do 3 m w klimacie umiarkowanym, a w optymalnych warunkach nawet 4 m. Uprawiana w doniczce, zwykle osiąga mniejsze rozmiary — od 1,5 do 2 m. Liście o imponującej średnicy od 60 do 90 cm są dłoniaste, z 5–12 ząbkowanymi klapami. Mają zieloną barwę, podkreśloną białawymi nerwami, oraz czerwonawy brzeg. Mocne, grube i puste w środku łodygi mogą być zielone lub czerwonawe. Kwitnienie przypada na lato, od czerwca do sierpnia. Kwiatostany w formie gron znajdują się na szczytach łodyg. Kwiaty męskie, umieszczone u podstawy kwiatostanu, mają wystające pręciki w jasnożółtym kolorze, natomiast kwiaty żeńskie, znajdujące się na szczycie, wyróżniają się czerwonymi słupkami. Zapylanie odbywa się głównie przez wiatr, choć mogą w nim również uczestniczyć owady. Owocami są kuliste, trójkomorowe torebki, najeżone kolcami, o długości około 3 cm i szerokości 1,6 cm. Po dojrzeniu torebki uwalniają owalne, błyszczące nasiona, marmurkowe w kolorze czerwonym lub brązowym, zawierające od 40 do 60% oleju bogatego w triglicerydy, głównie rycynoleinę. Wszystkie części rośliny, a szczególnie nasiona, są silnie toksyczne po spożyciu.

Rącznik jest wykorzystywany od czasów starożytnych, między innymi przez Egipcjan, do pozyskiwania oleju o właściwościach przeczyszczających i kosmetycznych. Mimo swojej toksyczności olej rycynowy znajduje zastosowanie w różnych dziedzinach — od medycyny tradycyjnej po produkcję środków smarnych i kosmetyków.

Rącznik 'Zanzibarensis', dzięki bujnemu ulistnieniu, jest szczególnie ceniony za egzotyczny i tropikalny charakter, który nadaje ogrodom oraz terenom zieleni. Pozwala szybko i niewielkim kosztem zagospodarować zakątek ogrodu, zapewniając spektakularny efekt. Aby stworzyć prawdziwie egzotyczną kompozycję, posadź szorstkowca Fortunego Trachycarpus fortunei oraz bananowca japońskiego (Musa basjoo) w tle. Połącz go z wysokimi, barwnymi paciorecznikami, takimi jak 'Marabout'.