Pitaja - Hylocereus undatus

Hylocereus undatus obecnie przemianowany na Selenicereus undatus to gatunek kaktusa, lepiej znany pod nazwą swojego owocu – pitaja lub smoczy owoc. Ta tropikalna roślina rośnie jak pnącze: ukorzeniona w podłożu potrzebuje podpory, aby się rozwijać. W naturze wytwarza bardzo długie, mało kolczaste człony, osiągające długość kilku metrów. Bardzo duże białe kwiaty, które rozwijają się nocą, po zapyleniu dają różowe, fuksjowe owoce pokryte bardzo ozdobnymi łuskami, o subtelnym smaku. W naszym klimacie ten kaktus uprawia się w doniczce, aby na zimę przenieść go do jasnego, ogrzewanego pomieszczenia, w którym temperatura wynosi 10°C. To roślina dla prawdziwych pasjonatów!

Hylocereus to jeden z 90 rodzajów należących do rodziny kaktusowatych, liczącej około 2500 gatunków, w większości pochodzących z obu Ameryk. Ta grupa roślin jest bardzo różnorodna i obejmuje rośliny drzewiaste lub kolumnowe, kuliste albo o spłaszczonych pędach (Opuntia), epifity (rosnące na innych roślinach, takich jak drzewa), a nawet kilka pnączy, jak rodzaj Hylocereus. Ten ostatni obejmuje 20 gatunków rodzimych dla Meksyku i innych krajów Ameryki Środkowej. Pochodzący z półwyspu Jukatan (Meksyk) Hylocereus undatus występuje również w kilku krajach Ameryki Środkowej, a od czasu sukcesu, jaki jego owoce odniosły na rynkach międzynarodowych, jest obecnie szeroko uprawiany do celów spożywczych, szczególnie w Azji Południowo-Wschodniej.
Ten niezwykły kaktus nie jest epifitem, ponieważ ukorzenia się w podłożu, jednak nie jest wystarczająco sztywny i potrzebuje podpory, aby piąć się ku górze, jest więc prawdziwym pnączem. W rejonach swojego pochodzenia wytwarza bardzo długie pędy, które mogą przekraczać 6 m długości. Są zielone, a ich przekrój ma trzy skrzydlate krawędzie, których brzegi są na całej długości faliste. Areole (małe, typowe dla kaktusowatych zgrubienia) są bardzo szeroko rozstawione i zazwyczaj wyposażone w jeden niezbyt groźny cierń. Roślina wytwarza korzenie powietrzne, które pomagają jej wspinać się po podporze. Na plantacjach towarowych kaktus przytwierdza się do palika o wysokości blisko 2 m, skąd zwisa po obu stronach, z czasem przypominając miniaturową palmę, ponieważ łatwo się rozgałęzia.
W tropikach dorosły Hylocereus (po około 12–15 miesiącach) może kwitnąć i owocować od 4 do 6 razy w roku. W klimacie umiarkowanym coroczne kwitnienie najczęściej rozpoczyna się w czerwcu. Kwiaty są białe, dzwonkowate i bardzo duże, osiągają do 35 cm długości i 25 cm średnicy. Bardzo ozdobne, otwierają się o zmierzchu i rozwijają nocą, roztaczając w powietrzu waniliowy zapach. W tropikach są zapylane przez nietoperze, które przenoszą pyłek z jednej rośliny na drugą, ponieważ roślina nie może zapylić się sama. Jeśli chcesz rozpocząć produkcję owoców, musisz więc mieć co najmniej dwa egzemplarze i samodzielnie zająć się zapylaniem w środku nocy! W klimacie tropikalnym owoc potrzebuje około 30 dni, aby osiągnąć dojrzałość zbiorczą, a jego łuski są wówczas jeszcze zielone. Owoc ma jajowaty kształt, może ważyć do 700 gramów i ma fuksjoworóżową barwę, na której pięknie kontrastują zielone, a następnie żółte łuski. Jest to odmiana o białym miąższu, usianym drobnymi czarnymi nasionami, ale istnieją również odmiany o miąższu czerwonym lub fioletowym. Bardzo dekoracyjny owoc jest także jadalny i ceniony – ma słodki, lecz nieprzesadnie słodki smak, odpowiadający wszystkim podniebieniom.

Czerwony smoczy owoc będzie uprawiany w pomieszczeniu, w bardzo jasnym miejscu, w temperaturze od 18 do 27°C, przy umiarkowanym podlewaniu i lekkim przeschnięciu podłoża między kolejnymi podlewaniami; w razie potrzeby można zastosować sztuczne oświetlenie, aby pobudzić wzrost. Może spędzać cieplejszą porę roku na zewnątrz, w pełnym słońcu lub lekkim półcieniu, jeśli temperatura przekracza 10°C. Należy go jednak przenieść do wnętrza, gdy nocą temperatura spada do około 5°C.

Hylocereus undatus to oryginalna roślina, która zainteresuje prawdziwych miłośników roślin dysponujących odpowiednim pomieszczeniem do przezimowania, szklarnią lub werandą z minimalnym ogrzewaniem. W żadnym regionie Francji nie będzie mógł być sadzony na zewnątrz, co ogranicza jego rozpowszechnienie. Miłośnicy egzotycznych roślin mogą uprawiać go w dużym pojemniku, zapewniając mu podporę, po której będzie się wspinał. Można go zestawić z gatunkami uprawianymi w oranżerii, takimi jak niezwykły ręka Buddy (Citrus medica var. sarcodactylis), cedrat o podłużnie palczastych owocach i bardzo aromatycznej skórce. Prawdziwa trawa cytrynowa (Cymbopogon citratus), tropikalna trawa, której liście wykorzystuje się jako dodatek do wielu dań azjatyckich, jest równie łatwa w uprawie w doniczce, aby zimą można ją było przenieść do wnętrza.

Pitaja zyskała duże znaczenie gospodarcze: w 2023 roku owoce te przyniosły łącznie ponad 14 miliardów dolarów amerykańskich. Wietnam jest największym producentem, odpowiadając za około 50% światowej produkcji z powierzchni upraw wynoszącej 55 000 ha. Odmiana o białym miąższu stanowi 95% produkcji, a Europa jest obecnie rynkiem o największej dynamice wzrostu.