Polyscias sambucifolia

Polyscias sambucifolia, lokalnie nazywany panaksem bzu, to piękny australijski krzew zimozielony, wciąż rzadko spotykany w uprawie, który zasługuje na uwagę. Tworzy szeroką, gęstą kępę szarozielonych, mniej lub bardziej delikatnie podzielonych liści, obficie kwitnie, wytwarzając wiechy zielonkawych kwiatów, a następnie drobne, jadalne owoce o niebieskofioletowej, niemal półprzezroczystej barwie. Ta mało mrozoodporna roślina (-8 °C) może być uprawiana w otwartym gruncie w naszych łagodniejszych regionach lub w dużej donicy, którą na zimę przenosi się do pomieszczenia w chłodniejszym klimacie.

Polyscias sambucifolia należy do rodziny araliowatych, jest spokrewniony z rodzajem Aralia i Pseudopanax. To gatunek rozpowszechniony w południowej części wschodniej Australii, gdzie panuje umiarkowany, mniej lub bardziej wilgotny klimat o łagodnych wpływach oceanicznych. Wygląd tego krzewu może się różnić w zależności od siedliska. Gatunek sambucifolia został zresztą niedawno podzielony na trzy podgatunki (sambucifolia, decomposita i leptophylla), które różnią się siłą wzrostu oraz stopniem podziału liści. W naturze krzew ten często rośnie na skraju lasów.

Panaks bzu rośnie szybko i może osiągnąć 3,50 m wysokości oraz 2,50 m szerokości w otwartym gruncie, a w sprzyjających warunkach nawet więcej. Uprawiany w donicy zachowa mniejsze rozmiary. Pień jest prosty, pokryty ciemnobrązową, niemal czarną korą z drobnymi przetchlinkami i wypukłymi liniami. Jego pokrój jest jednocześnie rozłożysty i wyprostowany, a ulistnienie gęste i rozgałęziające się już u podstawy pnia. Niektóre egzemplarze wytwarzają nieliczne odrosty, szczególnie podgatunek wysokogórski, co dodatkowo podkreśla kępiasty wygląd rośliny. Liście utrzymują się zimą. Są nieparzystopierzaste, mają od 5 do 30 cm długości i składają się z maksymalnie 5 par listków. Listki o kształcie od jajowatego do szeroko eliptycznego mają od 9 do 20 cm długości i od 3 do 17 mm szerokości. Ich barwa jest niebieskozielona, mniej lub bardziej szarawa. W naszych warunkach roślina kwitnie od maja do lipca (w Australii od listopada do lutego). Kwiaty, choć zebrane w duże wiechy, są bladozielone i niepozorne. Po zapyleniu tworzą drobne jagody o średnicy 4 mm, ozdobne i jadalne, w delikatnym niebieskofioletowym kolorze, które w miarę dojrzewania stają się półprzezroczyste. Owoce są jadalne.

To piękny krzew, który preferuje oceaniczne regiony naszego kraju oraz półcień. Przystosowuje się do każdej dobrze przepuszczalnej gleby, od niezbyt suchej do wilgotnej, ale również niezbyt piaszczystej. Jego ozdobne ulistnienie warto chronić przed silnymi wiatrami, aby zachowało pełnię urody. Po zadomowieniu pięknie prezentuje się jako soliter lub w grupie. Polyscias sambucifolia dobrze komponuje się również z innymi egzotycznymi krzewami, które podobnie jak on preferują gleby świeże do wilgotnych, na przykład z bambusami Fargesia, araliami i bzami. Ogrodnicy z chłodniejszych regionów mogą uprawiać go także w pojemniku lub dużej donicy, zimując go podobnie jak cytrusy.