Xanthostemon chrysanthus

Xanthostemon chrysanthus, złoty Penda, to wiecznie zielone drzewo pochodzące z Australii, wciąż rzadko spotykane we Francji. Jego piękne, zimozielone liście pojawiają się w czerwonawych odcieniach, a następnie przybierają intensywnie zieloną barwę i mają efektowną, błyszczącą powierzchnię. Jego walory ozdobne wynikają jednak przede wszystkim z długiego letniego kwitnienia, podczas którego pojawiają się duże, kuliste kwiatostany w intensywnym, złocistożółtym kolorze. Uprawa w otwartym gruncie jest możliwa tylko w kilku uprzywilejowanych miejscach na Lazurowym Wybrzeżu i Korsyce. W innych regionach można uprawiać go w pojemniku, aby na zimę przenieść go do jasnego, nieprzemarzającego pomieszczenia.

Xanthostemon należy do rodziny mirtowatych, reprezentowanej w naszej florze przez mirt zwyczajny, a w naszych ogrodach przez kufliki (Callistemon) o efektownych kwiatach przypominających szczotki oraz eukaliptusy o dekoracyjnych liściach. Dość mało znany we Francji Xanthostemon obejmuje jednak 47 gatunków pochodzących z rozległego obszaru rozciągającego się od Malezji po Nową Kaledonię, obejmującego również Filipiny, Indonezję i Australię. To właśnie z tego kontynentalnego kraju pochodzi Xanthostemon chrysanthus. W naturze występuje w północnej i północno-wschodniej części Queenslandu, dużego stanu w północno-wschodniej Australii, gdzie panuje głównie klimat tropikalny i subtropikalny. W tych rejonach rośnie w przybrzeżnych lasach deszczowych, wzdłuż cieków wodnych, aż do wysokości 1000 m n.p.m. Rozwija się w duże drzewo osiągające 25 m wysokości, o smukłym pokroju, w naturze mniej więcej tworzące nieregularny stożek. W uprawie ogrodowej w Australii częściej przyjmuje zaokrągloną, dość kulistą koronę i osiąga mniejsze rozmiary (10 m wysokości lub mniej przy szerokości 5 m). Pień jest dość wąski, rzadko prosty, częściej pofalowany, pokryty szarą, nakrapianą korą i rozgałęzia się na cienkie, boczne konary. Są one pokryte naprzemianległymi liśćmi o kształcie od eliptycznego do lancetowatego, mierzącymi około 7–22 cm długości i 2–9,5 cm szerokości, osadzonymi na krótkim ogonku liściowym o długości około 1 cm. Skórzaste liście pojawiają się w dość atrakcyjnych czerwonawych odcieniach, a na dojrzałej roślinie są błyszczące i ciemnozielone, jaśniejsze od spodu. Latem rozwijają się duże kwiatostany, nazywane wierzchotkami, wyrastające w kątach liści, głównie na końcach gałązek. Mają kulisty kształt i osiągają do 15 cm średnicy; tworzą je dziesiątki drobnych kwiatów w złocistożółtym kolorze, pięknie kontrastujących z ciemnym tłem liści. Kielich ma około 0,5 cm długości, zaokrąglone płatki 0,8 cm, natomiast najbardziej przyciągają uwagę liczne, wystające pręciki o długości od 3,5 do 4 cm, podobnie jak u większości mirtowatych. Kwitnienie, bardzo obfitujące w nektar, trwa przez całe lato (na półkuli północnej przypada na okres od lipca do września).
We Francji „Golden Penda” zaaklimatyzuje się w wyjątkowym mikroklimacie Menton, a także w najbardziej osłoniętych rejonach Korsyki i Lazurowego Wybrzeża, gdzie mróz praktycznie nie występuje. Roślina rośnie w ogrodzie kolekcjonera na południowej Korsyce (U Giardinu di l'Isuli), wśród 1400 innych tropikalnych i subtropikalnych gatunków botanicznych. Mimo to jej sadzenie pozostaje ryzykownym przedsięwzięciem, ponieważ roślina toleruje jedynie krótkotrwałe spadki temperatury w okolice 0°C i potrzebuje wilgoci, której w niektórych warunkach może zabraknąć. Xanthostemon chrysanthus przyjmie wówczas pokrój krzewu o wysokości od 4 do 5 m i szerokości 3 m, a jego kwitnienie może być mniej spektakularne niż w ojczyźnie. Wzrost będzie również wolniejszy, a roślinę trzeba będzie posadzić w pełnym słońcu, podczas gdy w Australii znosi lekki cień.

W rzadkich rejonach o wystarczająco łagodnym klimacie, aby spróbować uprawy w otwartym gruncie, Xanthostemon chrysanthus wniesie do ogrodu nieodparty tropikalny akcent. Preferuje gleby neutralne do kwaśnych, dlatego możesz połączyć go z proteowatymi, takimi jak Leucadendron lub Protea, których równie egzotyczna forma doskonale uzupełni kompozycję ze złotym Pendą. Nieco bardziej mrozoodporny Brachychiton discolor równie dobrze wpisze się w egzotyczną aranżację dzięki efektownemu różowemu kwitnieniu. W innych regionach Francji możesz uprawiać go w pojemniku, tym bardziej że bardzo dobrze znosi cięcie, a zimą przenosić go w osłonięte miejsce, do szklarni lub na werandę.