Szakłak wieczniezielony - Rhamnus alaternus

Szakłak wieczniezielony, dobrze znany mieszkańcom południowych regionów pod nazwami alaterna lub szakłak alaterna, to jeden z najlepszych krzewów do stworzenia zimozielonej struktury suchego ogrodu, nawet na najbardziej suchych i ubogich glebach. Nie rzuca się w oczy, ale jest obecny przez cały rok. Jego drobne, skórzaste i ząbkowane liście o lśniącym zielonym kolorze mogą przypominać liście ostrokrzewu. Choć jego wiosenne, żółtawe kwitnienie jest mało widoczne, kwiaty delikatnie pachną, są miododajne i dostarczają pożywienia pszczołom już od początku wiosny. Na osobnikach żeńskich pojawią się następnie ładne czerwone jagody, które po dojrzeniu czernieją i jesienią staną się pożywieniem dla ptaków. Ten niepozorny krzew doskonale nadaje się do szczególnie trudnych do zagospodarowania miejsc, takich jak porośnięty korzeniami suchy podszyt oraz ogrody nadmorskie, bezpośrednio narażone na działanie słonej bryzy. Doskonale sprawdzi się również w niewymagającym pielęgnacji zimozielonym żywopłocie.

Alaterna, czyli szakłak alaterna, to krzew występujący naturalnie w zaroślach typu makia i na wapiennych wzgórzach regionów i krajów położonych nad Morzem Śródziemnym. Jest rozpowszechniony w Prowansji i całym regionie Langwedocja-Roussillon, sięga na północy aż po Isère, a na zachodzie po Lot i Dordogne. Spotyka się go na nieużytkach, w żywopłotach, na obrzeżach lasów, a nawet w podszycie dębowych i sosnowych lasów. Występuje również w Turcji, Izraelu, Libii, a także na Ukrainie. Ten wyjątkowo odporny gatunek wykorzystuje się zresztą w programach ponownego zalesiania terenów po pożarach. Rhamnus alaternus należy do rodziny szakłakowatych. Jest spokrewniony z kruszyną pospolitą (szakłakiem pospolitym), a także z prusznikami. To krzew dwupienny, którego osobniki są albo męskie, albo żeńskie. Może żyć w ogrodzie przez wiele lat i samorzutnie rozsiewać się w suchych ogrodach.

Rhamnus alaternus ma krzaczasty, rozgałęziony i wyprostowany, nieco sztywny pokrój; może osiągnąć od 4 do 5 m wysokości i od 2 do 3 m szerokości, zależnie od warunków uprawy. Rośnie dość szybko, przyrastając od 20 do 30 cm rocznie. Jego ciemnobrązowe gałązki mają na końcach krótkich, czerwonawych ogonków liściowych drobne, naprzemianległe liście długości od 2 do 5 cm. Są one całobrzegie, owalne do lancetowatych, skórzaste, często ząbkowane i chrzęstne na brzegach. Górna strona blaszki liściowej jest lśniąca i ciemnozielona, a spód jaśniejszy. Kwitnienie przypada od marca do maja, zależnie od klimatu. Pojawiają się wówczas maleńkie, żółtawe do zielonkawych kwiaty pozbawione płatków, zebrane w niewielkie grona w kątach liściowych. Są mało widoczne, ale przyjemnie pachną i przyciągają liczne owady zapylające. Tylko osobniki żeńskie, w obecności osobników męskich, wytwarzają te drobne, ładne czerwone jagody, efektownie wyróżniające się na tle ciemnego ulistnienia. Roślina ta preferuje ciepłe i suche lata oraz gleby kamieniste, dobrze przepuszczalne, o odczynie wapiennym.

Ponieważ trudno zagospodarować suchy podszyt porośnięty starymi drzewami, ogród, w którym ziemia jest pełna kamieni, czy odporny i dobrze osłaniający przed wzrokiem żywopłot nad morzem, natura stworzyła ten gatunek Rhamnus — prawdziwy krzew do zadań specjalnych. Chętnie zadomawia się w zarośniętym żywopłocie, nawet jeśli nikt go tam nie zaprasza, ku wielkiej radości ogrodnika pozbawionego pomysłów. Dzięki dobrej mrozoodporności, sięgającej od -10 do -12 °C w przepuszczalnej glebie, oraz pełnej samodzielności po ukorzenieniu szakłak należy, obok filirei (Phillyrea angustifolia i Phillyrea latifolia), pistacji kleistej Pistacia lentiscus, kaliny wawrzynowatej, Myrtus tarentina i bukszpanu, do grona krzewów niezbędnych przy tworzeniu autentycznego ogrodu śródziemnomorskiego.