Persymona Budapest

Hurma wschodnia 'Budapest' jest niezwykle dekoracyjna dzięki jesiennym liściom i barwnym owocom, które pozostają na gałęziach aż do pierwszych śniegów. Jest to drzewo wytwarzające owoce nazywane kaki lub hurmami. Od końca października pojawiają się na nim duże owoce o średnicy około 7–9 cm, mogące ważyć od 100 do 150 gramów, przypominające wielkością i kształtem pomidora, lekko spłaszczone i żebrowane. Dość cienka skórka, pokryta białawym nalotem woskowym, stopniowo zmienia kolor z zielonego na pomarańczowy w miarę dojrzewania, a następnie na czerwony, gdy owoc staje się przejrzały. W tym stadium pełnej dojrzałości skórka jest mniej cierpka, a owoc staje się przyjemny w smaku. Czerwono-pomarańczowy miąższ jest miękki, rozpływający się w ustach, soczysty, słodki, lekko włóknisty, bardzo aromatyczny i pozbawiony kwasowości; może zawierać liczne drobne, czerwonawe nasiona. Owoce kaki można spożywać na surowo na początku zimy lub wykorzystywać do przygotowywania odważnych słodkich i słonych potraw. Nie trzeba sadzić w pobliżu drugiej hurmy, aby uzyskać owoce. Jest mało podatna na choroby i niemal bezobsługowa.

Diospyros kaki jest również znana pod nazwami hurma lub kaki, a niekiedy także jako hurma wschodnia lub hurma chińska. Należy do rodziny hebankowatych, podobnie jak hebanowiec (Diospyros ebenum), z którym łączy ją jedna cecha: bardzo twarde drewno. Jej nazwa pochodzi od połączenia greckich słów „Dios” (bóg) i „Pyros” (pszenica). Wywodzi się z Dalekiego Wschodu, a szczególnie z południowych Chin, gdzie jest uprawiana od ponad 2000 lat. W Europie Diospyros kaki miał zostać wprowadzony przez botanika Josepha Banksa, który przywiózł go z pierwszej wyprawy kapitana Cooka około 1768 roku. Dopiero od połowy XIX wieku zaczęto uprawiać go we Francji. Kaki jest ulubionym owocem wielu mieszkańców Azji, zwłaszcza Chin, Korei i Japonii. Uprawia się je również w cieplejszych regionach, w Izraelu i w Hiszpanii.

Odmiana 'Budapest' powstała w ogrodach botanicznych Budapesztu na Węgrzech. Ta hurma tworzy dość silnie rosnące drzewo o dość powolnym wzroście, zaokrąglonej sylwetce i pokroju rozłożystym, które w wieku dojrzałym może osiągnąć wysokość około 5–6 metrów oraz szerokość 3–5 metrów. Jest długowieczna i może dożyć 100 lat. Z wiekiem jej gałęzie stają się bardzo dekoracyjne dzięki korze zmieniającej barwę od jasnoszarej do brązowej, która z czasem łuszczy się. Jej pokrój dobrze nadaje się do prowadzenia w formie naturalnej, na wysokiej lub niskiej łodydze. Liście opadające na zimę są duże, mają 12–15 cm długości, są owalne, zaostrzone, z wyraźnymi nerwami, lekko skórzaste, błyszczące i omszone od spodu. Mają ciemnozieloną barwę, a jesienią przebarwiają się od żółtej do czerwonej. Kwitnienie przypada na maj–czerwiec, dzięki czemu kwiaty są chronione przed wiosennymi przymrozkami. Jest to drzewo jednopienne, wytwarzające kwiaty męskie i żeńskie. Zapylają się wzajemnie za pośrednictwem owadów, takich jak pszczoły, motyle, trzmiele, bzygi i inne. Kwiaty są bardzo bogate w nektar, mają kremowobiałą lub jasnożółtą barwę i są pojedyncze. Ich średnica wynosi od 1,5 do 2 cm. Pojawiają się na młodych pędach tegorocznych i są osadzone na gałązce na bardzo krótkiej szypułce. Większe kwiaty żeńskie są pojedyncze i rozwijają się na silniejszych gałęziach. Mniejsze kwiaty męskie są zebrane po 2 lub 3 w bukiety na cieńszych gałązkach. Na tym samym egzemplarzu owoce powstają w wyniku klasycznego zapłodnienia kwiatów żeńskich przez kwiaty męskie albo bez zapylenia, w drodze partenokarpii: kwiat żeński nie zostaje zapłodniony, ale owoc mimo to się rozwija. Jest wtedy bezpestkowy. Aby zapewnić owocom dobre dojrzewanie, najlepiej posadzić roślinę w miejscu dobrze nasłonecznionym, a w chłodniejszych regionach umieścić ją w pobliżu ściany skierowanej na południe, aby chronić ją przed wiatrem.

Owoce hurmy 'Budapest' zbiera się, gdy zaczynają czerwienieć, od połowy października. Zbiór trwa aż do pierwszych przymrozków, w miarę dojrzewania kolejnych owoców. Przy dość późnym wejściu w owocowanie, po 4–5 latach uprawy, produkcja kaki staje się optymalna po 7–9 latach. Dorosła hurma w wieku od 10 do 20 lat wydaje średnio od 30 do 60 kg owoców rocznie. Owoce kaki są delikatne, dlatego zbiera się je za pomocą tyczki do zbioru owoców lub ręcznie z drabiny, zawsze bardzo ostrożnie. Zbiera się je w dojrzałości konsumpcyjnej, gdy są lekko miękkie w dotyku, a następnie należy je szybko spożyć. Ich smak jest zdecydowanie lepszy, a cierpkość znacznie mniejsza, gdy zostaną zebrane jako przejrzałe, po lekkim przymrozku, dzięki czemu skórka traci cierpkość. Można również zerwać je jeszcze twarde i pozostawić do dojrzewania w pomieszczeniu, zawinięte w papier gazetowy, szypułką skierowaną w dół, w pobliżu jabłek. W celu przedłużenia przechowywania owoce można składować w niskiej temperaturze (od –1 do +1 °C) przez 2–4 miesiące.

Kaki, czyli hurma, ma miękki, kremowy i miodowy miąższ. Można jeść je na surowo, przekrojone na pół i wybierane łyżeczką. Doskonale nadaje się do sałatek owocowych. W kuchni ujawnia pełnię smaku jako składnik konfitur, przecierów i galaretek, a także kruszonek, ciast ucieranych i innych wypieków. Można je również podawać do dań wytrawnych. Z liści przygotowuje się herbatę z liści kaki — napar często serwowany w Chinach, Korei i Japonii, niekiedy z dodatkiem herbaty z liści kamelii japońskiej. Jest ceniony ze względu na korzystny wpływ na organizm.

Kaki jest mało kwaśne i niskokaloryczne, a jednocześnie szczególnie bogate w węglowodany, błonnik i karoteny. Zawiera również dużo antyoksydantów, prowitaminy A i składników mineralnych, takich jak miedź, potas, wapń i fosfor, a także mniejsze ilości magnezu, sodu i mikroelementów. Zawartość witaminy C zmienia się wraz z dojrzewaniem owocu: im bardziej dojrzewa, tym jest jej więcej.

Dzięki swoim zaletom hurma doskonale pasuje do ogrodu — można posadzić ją na trawniku, w sadzie lub w owocowym żywopłocie. Zapewnia wiele radości osobom, które ją uprawiają. Z łatwością znajdziesz odmianę odpowiednią dla siebie wśród szerokiej gamy odmian kaki.