Oliwka europejska Frantoio

Oliwka 'Frantoio' to prawdziwy włoski klasyk. Ta pochodząca z Toskanii odmiana o wielu zaletach jest obecnie uprawiana w bardzo wielu regionach oliwkowych. Drzewo rośnie silnie i szybko zaczyna owocować, już w młodym wieku. Jest samopylne i niemal nie wykazuje zjawiska przemiennego owocowania. Zapylenie krzyżowe jeszcze zwiększa jego plenność. Jajowate oliwki zbiera się dość późno w sezonie, gdy zaczynają przybierać fioletowopurpurową barwę. Dają cenioną oliwę z pierwszego tłoczenia o delikatnym smaku i dobrej trwałości.

Nie kupuj starego egzemplarza wyrwanego bez skrupułów z rodzimej ziemi: może potrzebować 5 lub 10 lat, aby dojść do siebie, albo po prostu obumrzeć! Posadź raczej młodą oliwkę „dobrze czującą się w doniczce”, podlewaj ją regularnie przez pierwsze dwa lub trzy lata, a zaskoczy Cię tempo jej wzrostu!

Obecność Olea europea, po prostu nazywanej oliwką, w całym basenie Morza Śródziemnego sięga zamierzchłych czasów, można by rzec, że potopu. To zarówno drzewo ozdobne, jak i użytkowe, nierozerwalnie związane z krajobrazem śródziemnomorskim, podobnie jak figowiec, dąb ostrolistny, cyprys wiecznie zielony 'Pyramidalis', granatowiec i winorośl. To charakterystyczne drzewo dało nazwę rodzinie botanicznej oliwkowatych.

Olea europeae 'Frantoio' jest również znana pod nazwami 'Bresa', 'Cailletier', 'Correggiolo', 'Crognolo', 'Infrantoio', 'Laurin', 'Pignatello', 'Radius', 'Raggiolo', 'Rajo', 'Solciaro' i Stringona. Ze względu na walory smakowe odmiana ta jest uprawiana w wielu krajach, między innymi w Pakistanie. We Francji, zwłaszcza w Balagne na Korsyce, jest uznawana za odmianę drugorzędną pod nazwą Cailletier.

Oliwka 'Frantoio' ma charakterystyczny pokrój ze względu na długie, elastyczne pędy, lekko zwisające, szczególnie gdy są obciążone owocami. Z czasem tworzy drzewo o rozłożystym pokroju i szerokiej koronie, osiągające około 4 m wysokości i 3 m szerokości, a nawet więcej. Jak na oliwkę rośnie szybko. Z wiekiem drzewo wykształca krótki, gruby i sękaty pień. Jego liście, utrzymujące się zimą, są naprzeciwległe, całobrzegie i eliptyczne, skórzaste oraz pokryte mniej lub bardziej licznymi łuskowatymi włoskami; osiągają długość od 3 do 7 cm. Pokrywają pędy usiane tarczowatymi łuskami. Ich barwa stanowi połączenie zieleni i szarości, przy czym spód liści jest bardziej srebrzysty. Kwitnienie, bardzo krótkie i miododajne, trwa przez tydzień między majem a czerwcem, zależnie od klimatu. Białe lub żółtawe kwiaty są zebrane w kątowe wiechy. Owoce, czyli oliwki, to mięsiste pestkowce z twardą pestką, owalne, zielone, częściowo przebarwiające się na fioletowopurpurowo w miarę dojrzewania. Mają niezwykle cierpki smak i nie nadają się do spożycia w stanie świeżym: przed zjedzeniem jako oliwki stołowe muszą zostać poddane przetworzeniu lub bardzo długiemu dojrzewaniu poza drzewem. Oliwa wytłoczona z ich miąższu nadaje się natomiast do spożycia od razu. Ma doskonałe właściwości organoleptyczne i złożony aromat, w którym wyczuwalne są liść pomidora, karczoch, migdał, zioła, rukola, a także suszone owoce. W smaku jest delikatna i aksamitna, z gorzkimi i pikantnymi nutami. Owocowanie rozpoczyna się u egzemplarzy w wieku od pięciu do sześciu lat. Kora tej oliwki, szara i gładka w młodości, z wiekiem pęka, a drzewo wytwarza odrosty u podstawy pnia.

Oliwka 'Frantoio' jest bardzo odporna na letnią suszę i lubi gleby przepuszczalne, a nawet kamieniste. Jednak nie znosi temperatur niższych niż od -9 do -10 °C (u dorosłych egzemplarzy) i nie owocuje na północ od Loary: jej uprawę w otwartym gruncie należy ograniczyć do strefy… oliwki, jakże trafnie nazwanej. Miłośnicy tego niewielkiego drzewa mogą jednak uprawiać je w dużym pojemniku wszędzie indziej, zapewniając mu zimą ochronę przed silnym mrozem. Oliwka 'Frantoio jest samopylna'. Obecność w pobliżu innego egzemplarza nie jest konieczna do zapylenia jej kwiatów, jednak będzie szczególnie plenna w obecności oliwki 'Pendolino' lub 'Leccino'. Warto również zauważyć, że jest doskonałym zapylaczem dla innych odmian oliwek.

Bardzo stare drzewo: oliwka nazwana „Królem Królów” w Roquebrune-Cap-Martin, w departamencie Alpes-Maritimes, ma pień o obwodzie 20 m, obejmujący otaczające skały; szacuje się, że ma od 1000 do 2000 lat.