Jarząb domowy - Sorbus domestica

Jarząb domowy lub jarząb pospolity, o nazwie łacińskiej Sorbus domestica, to dość mało znane drzewo owocowe, którego nie należy mylić z jarzębem pospolitym. Łatwy w uprawie, rośnie spontanicznie w naszych lasach. Tworzy eleganckie, długowieczne drzewo o wdzięcznych, pierzastych liściach i wiosennym kwitnieniu złożonym z białych, pachnących kwiatów, po którym latem pojawiają się owoce nazywane jarzębiną domową. Przypominają one małe dzikie gruszki o łagodnym, słodkim smaku, które spożywa się po opadnięciu, gdy stają się przejrzałe. To mało wymagające i wszechstronne drzewo można sadzić jako soliter, w sadzie lub w dużym żywopłocie.

Sorbus domestica należy do rodziny różowatych, podobnie jak wszystkie jarzęby. Jego synonimy botaniczne to: Cormus domestica, Pyrus domestica, Sorbus domestica var. pyrifera, Sorbus domestica var. pomifera, Pyrus sorbus. Pierwotnie występował na całym obszarze basenu Morza Śródziemnego, zanim w czasach Cesarstwa Rzymskiego rozprzestrzenił się w całej Europie. W cieplejszych regionach, na bardziej wilgotnych glebach żyznych, osiąga wysokość od 10 do 12 m, a w lasach dorasta do rozmiarów największych drzew. Przystosowuje się więc do wielu różnych gleb i klimatów, co czyni go interesującym drzewem w dobie zmian klimatycznych. Jest to coraz rzadsze drzewo, które figuruje na liście gatunków zagrożonych w Szwajcarii i Austrii. We Francji i w Europie można spotkać kilka niezwykłych okazów, które osiągają wiek od 250 do 400 lat. Jego drewno jest bardzo gęste i należy do najtwardszych rodzimych gatunków drewna we Francji; wykorzystuje się je do wyrobu narzędzi oraz w stolarstwie artystycznym.

Drzewo to rośnie powoli i osiąga wysokość od 10 do 15/20 m, zależnie od warunków uprawy, przy szerokości korony od 6 do 8 m, a nawet większej. Ma smukły i szeroki pokrój, a jego kora jest brunatnopomarańczowa, łuskowata i spękana. Jego liście opadają na zimę i są pierzaste, złożone z maksymalnie 21 zaokrąglonych, częściowo ząbkowanych listków. Kwitnienie przypada na maj i czerwiec; pojawiają się wtedy baldachogrona małych, białych, miododajnych i pachnących kwiatów. Owoce, nazywane jarzębiną domową, jarzębiną, gruszeczkami lub gruszkami, pojawiają się latem. Przypominają małe dzikie gruszki o średnicy od 2 do 3 cm, zebrane w grona. Początkowo zielone, następnie żółte z purpurowymi plamkami, nadają się do spożycia dopiero po osiągnięciu pełnej dojrzałości, po opadnięciu, we wrześniu i październiku, gdy stają się łagodne i słodkie.

Jarząb domowy to bardzo mrozoodporne drzewo, odporne na temperatury do -30 °C i mało wymagające. Lubi słońce i toleruje półcień. Łatwo przystosowuje się do różnych warunków i można go sadzić jako soliter, w dużym żywopłocie, lesie lub sadzie. Toleruje wszystkie rodzaje gleb, także wapienne, jednak żyzna i wilgotna ziemia sprzyja bujniejszemu wzrostowi.