Platan klonolistny

Platanus (x) acerifolia to nic innego jak platan klonolistny lub platan pospolity, czyli imponujące, obficie ulistnione drzewo liściaste, masowo sadzone we Francji od XVIII wieku. Można go rozpoznać po szerokiej koronie, wysokim pokroju, dużych, dłoniastych liściach o lśniącej zielonej barwie oraz pniu pokrytym korą, która w wyjątkowy sposób złuszcza się dużymi płatami, odsłaniając jasnożółte i białe fragmenty. Szybko rosnący, mrozoodporny, niewybredny pod względem gleby i dobrze znoszący letnią suszę, platan jest drzewem bez szczególnych wymagań, powszechnie cenionym za cień, który daje latem.

Platan pospolity powstał ze skrzyżowania platana zachodniego (Platanus occidentalis), pochodzącego z Ameryki Północnej, z platanem wschodnim (Platanus orientalis), którego ojczyzną są południowo-wschodnia Europa i zachodnia Azja. Do tego krzyżowania doszło w Hiszpanii, stąd inna nazwa nadana temu drzewu: Platanus (x) hispanica, ale także w Anglii około 1650 roku. Ten niemal bezpłodny mieszaniec wytwarza bardzo niewiele zdolnych do kiełkowania nasion i rozmnaża się głównie przez sadzonki. Jego długość życia liczy się w setkach lat.

Platan klonolistny osiąga zazwyczaj 30 m wysokości i 20 m szerokości korony, zależnie od warunków uprawy. Jeden z wyjątkowych okazów, posadzony w departamencie Gard, osiągnął jednak 55 m wysokości. Wytwarza szeroki pień o zmiennym wyglądzie, mniej lub bardziej smukły albo krępy. Korona jest szeroka i przewiewna, wsparta na mocnych, słabo wzniesionych konarach. Charakterystyczna kora pęka na dużych łuskach, odsłaniając jasne fragmenty. Platan ma duże, opadające na zimę, skórzaste i lśniące liście o średniozielonej barwie, osiągające do 20 cm szerokości, podzielone na 3 lub 7 ostro zakończonych, słabo ząbkowanych klap. Jesienią żółkną, następnie brązowieją i opadają. Rozkładają się bardzo trudno, przez co ogrodnicy często muszą poświęcać dużo czasu na ich grabienie. Wiosną młode pędy pokrywają jasnobrązowe włoski, które mogą podrażniać oczy, gardło i drogi oddechowe. Kwitnienie, o nietypowym wyglądzie, przypada na maj: kwiaty są zebrane w „pompony” zwisające na długiej szypułce. U platana kwiaty żeńskie i męskie są rozdzielone, ale występują na tym samym drzewie. Po zapyleniu przez wiatr kwiaty żeńskie tworzą maleńkie owoce zwane niełupkami, otoczone puchem. Te osobliwe owocostany w formie pomponów długo utrzymują się na gałązkach po opadnięciu liści.

Platan pospolity doskonale przystosowuje się do każdego rodzaju gleby, także na zanieczyszczonych obszarach miejskich i na bardzo suchych terenach wiejskich w cieplejszych regionach, a także dobrze znosi przycinanie, jeśli jest ono prawidłowo wykonywane. Wszystkie te cechy z pewnością tłumaczą jego popularność jako drzewa parkowego, dającego cień lub sadzonego w alejach. Niestety ten olbrzym, którego uważano za niezniszczalnego, jest atakowany przez kilka egzotycznych szkodników i chorób: dwa śmiertelne grzyby wywołujące raka kolorowego i czarną plamistość oraz skoczka platanowego, owada ssącego, uznawanego za prawdopodobnego wektora tych chorób. Jak często się zdarza, epidemie te sprzyjają sobie w warunkach zagęszczenia drzew, a także podczas masowego przycinania wykonywanego bez szczególnych środków ostrożności. Platan pozostaje jednak niezwykle interesującą rośliną, zapewniającą schronienie całej małej, wciąż słabo poznanej faunie żyjącej pod jego dziwną, a zarazem przyjazną korą i na niej.