Tibouchina wykwintna - Tibouchina semidecandra

Zaczerniowate Tibouchina semidecandra, mylone niesłusznie z Tibouchina urvilleana, to wspaniały krzew zimozielony o kwiatach w niemal nierzeczywistym odcieniu fioletu, które rozwijają się przez kilka miesięcy, od lata do jesieni. Jego kwiaty są większe niż u słynnego kuzyna i najczęściej pojawiają się pojedynczo. Roślina ta jest niestety bardzo mało mrozoodporna i poza najłagodniejszymi regionami naszego kraju, takimi jak południowe i atlantyckie wybrzeże, należy traktować ją jako roślinę oranżeryjną. Trzeba więc uprawiać ją w doniczce i zimą chronić przed mrozem, na przykład na werandzie. W otwartym gruncie, w kwaśnej i bardzo dobrze przepuszczalnej glebie, ta zaczerniowate utworzy średniej wielkości krzew o egzotycznym wyglądzie.

Zaczerniowate należą do rodziny melastomowatych, zupełnie nieznanej w naszych szerokościach geograficznych, choć zdecydowanie nie jest to rodzina mało znacząca: obejmuje blisko 180 rodzajów i kilka tysięcy gatunków. Rośliny te – zielne, krzewy, drzewa i pnącza – występują w strefach tropikalnych i subtropikalnych. Niewiele z nich uprawia się jako rośliny doniczkowe, na przykład wspaniałą Medinilla magnifica z Filipin, o różowych kwiatostanach długości kilkudziesięciu centymetrów.
Rodzaj Tibouchina opisał w 1775 roku francuski botanik Jean-Baptiste Christophe Fusée-Aublet. Roślina trafiła do Europy w połowie XIX wieku. Rodzaj ten obejmuje bardzo wiele gatunków, z których niektóre mogą być inwazyjne w tropikach. Tibouchina semidecandra pochodzi z południowo-wschodniej Brazylii i najczęściej rośnie na skalistych wychodniach oraz na obrzeżach lasów lub na polanach. Gatunek ten jest bardzo podobny do T. urvilleana, ale różni się od niego większymi, pojedynczymi kwiatami, a nie kwiatami zebranymi w grona. Jest to roślina wymagająca kwaśnej, pozbawionej wapnia, próchnicznej i bardzo dobrze przepuszczalnej gleby.

Tibouchina semidecandra może osiągać w tropikach 6 m wysokości, ale w naszych ogrodach dorasta najwyżej do 3 m wysokości i około 2 m szerokości. W doniczce można utrzymywać ją na wysokości 2 m, a nawet niższej, regularnie ją przycinając. W każdym przypadku należy przyciąć ją pod koniec zimy, aby zapobiec ogołoceniu podstawy. Jeśli część nadziemna zostanie uszkodzona przez mróz w otwartym gruncie, silne cięcie na początku wiosny pobudzi pąki u podstawy do ponownego wybicia. Jej owalne liście długości od 5 do 10 cm, w pięknym, żywym odcieniu zieleni, mają wyraźnie zaznaczone nerwy i są omszone. Osadzone na pędach o przekroju kwadratowym, nadają temu krzewowi charakterystyczny wygląd. Jednak to kwiaty wyróżniają ją najbardziej. Pojedyncze, o średnicy od 7 do 10 cm, mają przepiękną fioletową barwę, a ich dekoracyjne pręciki przypominają pajęcze odnóża. Obfite kwitnienie powtarza się z tygodnia na tydzień, od końca czerwca do października.

Ta zaczerniowate lubi zimą słońce, ale latem źle znosi jego nadmiar, dlatego najłatwiej uprawiać ją w doniczce, aby móc ją przenosić i zapewniać jej optymalne warunki. W dostatecznie łagodnym klimacie warto posadzić nad nią drzewo liściaste dające latem lekki cień. Doskonale sprawdzi się albicja jedwabista Albizia julibrissin Summer Chocolate, której egzotyczny wygląd będzie harmonijnie współgrał z wyglądem Tibouchina. Callistemon x laevis o czerwonych kwiatach przypominających szczotki do butelek również będzie doskonałym wyborem, podobnie jak Cassia floribunda o kwiatach w czystym, żółtym kolorze. Aby dopełnić tę egzotyczną kompozycję, można posadzić brezylkę cytrynową Caesalpinia gillesii o niezwykle tropikalnym wyglądzie, w towarzystwie kępy strelicji królewskiej Strelitzia reginae, słynnego rajskiego ptaka.

Zaczerniowate uprawia się w jasnym pomieszczeniu, w idealnej temperaturze od 16 do 24 °C. Można ją wystawić na zewnątrz, gdy nocne temperatury przekraczają 12–13 °C, w jasnym miejscu, ale osłoniętym przed bezpośrednim słońcem i wiatrem. Należy ją wnieść do pomieszczenia, zanim temperatura spadnie poniżej 10 °C.