Krokus uprawny - Crocus sativus

Szafran uprawny (Crocus sativus), powszechnie nazywany szafranem, to niewielka roślina cebulowa o niepewnym pochodzeniu, uprawiana od tysięcy lat w celu pozyskiwania jej cennych, intensywnie czerwonych części żeńskich kwiatów, zwanych znamionami, o silnym aromacie. Ten krokus jest w pełni mrozoodporny, a zarazem stanowi bardzo piękną ozdobę jesiennego ogrodu. Każda bulwocebula wytwarza od jednego do dwóch dużych, kielichowatych kwiatów w kolorze liliowym, żyłkowanych purpurowofioletowo, które tworzą oprawę dla czerwonych znamion i złocistożółtych pręcików. Możesz posadzić go w warzywniku, ale także na słonecznych rabatach i skalniakach, rozsiewając go tu i ówdzie wśród zadarniających roślin okrywowych, ponad których ulistnieniem przebiją się jego piękne kwiaty. 

Szafran to geofityczna bylina (mająca podziemny organ spichrzowy zwany bulwocebulą) z rodziny kosaćcowatych. Jest rośliną sterylną, nieprodukującą zdolnych do kiełkowania nasion, prawdopodobnie powstałą w wyniku krzyżowania dwóch dzikich krokusów. Według specjalistów pojawiła się kilka tysięcy lat temu gdzieś w Grecji lub Turcji. Crocus sativus tworzy bulwocebulę (zgrubiałą nasadę łodygi), która pozwala mu przetrwać lato w stanie spoczynku, dzięki czemu roślina unika suszy letniej. Jego liście, w liczbie od 6 do 10, są bardzo cienkie i równowąskie, mają od 15 do 20 cm długości, są lekko skórzaste, orzęsione na brzegach i ciemnozielone. Rozwijają się jesienią, utrzymują przez całą zimę i zanikają na początku lata. Kwitnienie przypada zwykle na październik, przed pojawieniem się liści. Duże, spektakularne kwiaty o średnicy 10 cm wyrastają bezpośrednio z ziemi. Są niezwykle piękne i składają się z korony złożonej z 6 płatków. W jej centrum znajduje się 3 pręciki z pylnikami pokrytymi żółtym pyłkiem oraz 3 długie czerwone nitki zwane znamionami, które zbiera się, a następnie suszy, aby wykorzystywać je w kuchni jako przyprawę lub barwnik. W przeciwieństwie do większości gatunków krokusów jego kwiaty pozostają otwarte nawet w ciemności.

Crocus sativus wykorzystuje się oczywiście w warzywniku, ale także w ogrodzie ozdobnym, ponieważ jest równie dekoracyjny, co pożyteczny. Możesz posadzić go na rabacie, obwódce rabaty, skalniaku lub w doniczkach jako krokus jesienny. W ogrodzie posadź go na obrzeżu rabaty lub na skalniaku, zawsze w pełnym słońcu, w lekkiej i dobrze przepuszczalnej glebie. Zestaw go z pięknymi bylinami zadarniającymi na suche stanowiska: bylicą wełnistą, macierzanką piaskową, czyśćcem wełnistym, Phyla nodiflora lub Cerastostigma plumbaginoides, który jesienią ma czerwone liście, a także z wieloma innymi roślinami. Dobrymi towarzyszami szafranu będą również wysokie czosnki ozdobne, takie jak czosnek białawy, a także cebulica peruwiańska, Amaryllis belladona oraz inne rośliny cebulowe lubiące latem suche gleby.

Szafran uprawiany jest głównie w Iranie. Zbiera się go codziennie od momentu rozwinięcia kwiatów, które żyją krótko, około 48 godzin. Najlepiej robić to o wschodzie słońca, aby zachować jego walory smakowe. Po zebraniu znamiona są suszone. Pozostaw je na około 20 minut w ledwie ciepłym piekarniku (60°), a następnie przechowuj w szczelnie zamkniętych słoiczkach. Do uzyskania jednego grama szafranu potrzeba 150 kwiatów.