Krokus uprawny - Crocus sativus

Crocus sativus, powszechnie nazywany szafranem uprawnym, to niewielka roślina bulwiasta o niepewnym pochodzeniu, uprawiana od tysięcy lat w celu pozyskiwania jej cennych, jaskrawoczerwonych części żeńskich kwiatów, zwanych znamionami, o intensywnym aromacie. Ten krokus jest w pełni mrozoodporny, a przy tym stanowi bardzo piękną ozdobę jesiennego ogrodu. Każda bulwa macierzysta wytwarza od jednego do dwóch dużych, kielichowatych kwiatów w kolorze liliowym, z fioletowopurpurowymi żyłkami, tworzących oprawę dla czerwonych znamion i złocistożółtych pręcików. Możesz posadzić go w warzywniku, a także na słonecznych rabatach i skalniakach, gdzie będzie rósł pojedynczo wśród niskich roślin okrywowych, przez których ulistnienie przebiją się jego piękne kwiaty. 

Szafran uprawny to wieloletni geofit (posiadający podziemny organ spichrzowy zwany bulwą macierzystą) z rodziny kosaćcowatych. Jest rośliną sterylną, niewytwarzającą zdolnych do kiełkowania nasion, prawdopodobnie powstałą w wyniku skrzyżowania dwóch dziko rosnących krokusów. Według specjalistów pojawiła się kilka tysięcy lat temu gdzieś w Grecji lub Turcji. Crocus sativus wytwarza bulwę macierzystą (zgrubiałą nasadę łodygi), która pozwala mu przetrwać lato w stanie spoczynku, dzięki czemu roślina unika suszy letniej. Jego liście, złożone z 6–10 bardzo cienkich, równowąskich blaszek o długości 15–20 cm, lekko skórzaste, orzęsione na brzegach i ciemnozielone, rozwijają się jesienią, utrzymują przez całą zimę i zanikają na początku lata. Kwitnienie przypada zwykle na październik, przed pojawieniem się liści. Duże, spektakularne kwiaty o średnicy 10 cm wyrastają bezpośrednio z ziemi. Są niezwykle piękne i składają się z korony złożonej z 6 płatków. W jej centrum znajdują się 3 pręciki z pylnikami pokrytymi żółtym pyłkiem oraz 3 długie czerwone nitki zwane znamionami, które zbiera się, a następnie suszy i wykorzystuje w kuchni jako przyprawę lub barwnik. W przeciwieństwie do większości gatunków krokusów jego kwiaty pozostają otwarte nawet w ciemności.

Crocus sativus uprawia się oczywiście w warzywniku, ale także w ogrodzie ozdobnym, ponieważ jest równie dekoracyjny, co użyteczny. Możesz posadzić go na rabacie, wzdłuż jej obrzeża, na skalniaku lub w doniczkach jako krokus jesienny. W ogrodzie posadź go na obrzeżu rabaty lub na skalniaku, zawsze w pełnym słońcu i w lekkiej, dobrze przepuszczalnej glebie, a następnie zestaw z pięknymi bylinami zadarniającymi na suche stanowiska: Artemisia lanata, macierzanką piaskową, Stachys bysantina, Phyla nodiflora czy też zawciągowcem zwyczajnym (Ceratostigma plumbaginoides), którego ulistnienie przebarwia się jesienią na czerwono, oraz wieloma innymi roślinami. Duże czosnki ozdobne, takie jak Allium christophii, a także cebulica peruwiańska, amarylis nadobny (Amaryllis belladonna) oraz inne rośliny cebulowe lubiące suche podłoże latem będą również dobrymi towarzyszami szafranu.

Szafran, którego głównym producentem jest Iran, zbiera się codziennie od momentu rozwinięcia kwiatów (kwiaty są krótkowieczne i utrzymują się około 48 godzin), najlepiej o wschodzie słońca, aby zachować jego walory smakowe. Po zebraniu znamiona należy odwodnić: pozostaw je do wyschnięcia na około 20 minut w ledwo nagrzanym piekarniku (60°C), a następnie przechowuj w szczelnych słoiczkach. Do uzyskania 1 grama szafranu potrzeba 150 kwiatów.