Pistacia lentiscus - Pistacja kleista

Pistacia lentiscus, znana również jako pistacja kleista, to piękny, zimozielony i dość zmienny krzew, który swoją ciemną, gęstą masą urozmaica krajobrazy nad Morzem Śródziemnym. Nigdy tak naprawdę nie oddala się od morza, zapewniającego jego młodym roślinom łagodne zimy, których potrzebują, aby stać się wytrzymałymi egzemplarzami na suche stanowiska. Gdy dobrze się ukorzeni, jego spokojnej sile nie zdołają sprostać ani ubogie, suche lub przeciwnie – podmokłe i pozbawione tlenu gleby, ani porywisty wiatr, palące słońce, a nawet gęsty cień dębów ostrolistnych czy sosen. Jego charakter przejawia się w gęstym pokroju, drobnych liściach podzielonych na skórzaste listki o ciemnozielonej barwie oraz w intensywnym, balsamicznym i ziołowym zapachu bursztynowej żywicy, którą kora skrywa niczym skarb. Jest to gatunek dwupienny: występują u niego egzemplarze męskie i żeńskie, przy czym owoce wydają tylko te ostatnie. Pistację kleistą cenimy za jej autentyczność i to, co symbolizuje od wieków: niezawodny krzew, osiągający sędziwy wiek, niezbędny do stworzenia zimozielonej struktury ogrodu w łagodnym klimacie.

Pistacia lentiscus to krzew z rodziny nanerczowatych, pochodzący z basenu Morza Śródziemnego – od Afryki Północnej po śródziemnomorską Europę, aż po Izrael. We Francji występuje na Korsyce, a także na szerokim pasie wybrzeża Morza Śródziemnego, sięgającym aż po Charente-Maritime. W naturze rośnie na skalistych zboczach, głęboko zakorzeniony w ubogich glebach makii i zarośli typu garig, ale także w zimozielonych lasach, w suchym klimacie z łagodnymi zimami. Osiąga średnio 2 m wysokości i 3 m szerokości, a jego pokrój jest gęsty, ogólnie zaokrąglony, rozłożysty i silnie rozgałęziony, o krępej budowie. W zależności od warunków, jeśli rośnie na otwartym stanowisku lub przeciwnie – w miejscu osłoniętym, utworzy dużą roślinę okrywową albo duży krzew o wysokości przekraczającej 3 m. Liście są podzielone na parzystą liczbę drobnych, owalnych i skórzastych listków, których długość nie przekracza 3 cm, a szerokość 1,5 cm. Młode liście są wiosną jasnozielone, latem ciemnieją, a zimą, pod wpływem chłodu, przybierają piękne fioletowe lub brązowe odcienie. Kwitnienie, przypadające od marca do maja, jest dość niepozorne i ma zieloną barwę. Po nim, na żeńskich egzemplarzach zapylonych przez egzemplarz męski, pojawiają się liczne drobne, jadalne, czerwone owoce, zebrane w dość dekoracyjne grona, które po dojrzeniu stają się czarne. Świeże nasiona, zebrane zimą, dość łatwo kiełkują wiosną.

Naprawdę łatwa w uprawie Pistacia lentiscus nie obawia się niczego poza mroźnymi zimami, szczególnie gdy jest młoda. Dobrze ukorzeniony egzemplarz w wieku 4 lub 5 lat będzie w stanie wytrzymać krótkotrwałe spadki temperatury od -12 do -15 °C. Ponieważ nie obawia się zasolonej bryzy morskiej, bez wahania można sadzić go nad morzem. Podobnie jak kalina wawrzynowata, chruściny, mirty i Pittosporum truncatum, doskonale nadaje się do stworzenia zimozielonej struktury ogrodu. W żywopłocie nieformowanym można łączyć go także z perukowcami i zrzucającymi liście trzmielinami o pięknych jesiennych barwach. Jego ciemne ulistnienie tworzy ciekawe kontrasty z krzewami o szarych liściach (duże bylice, Buddleia 'Silver Anniversary', Gomphostigma virgatum 'White Candy'), niebieskawych (Eucalyptus gunii), żółtych (Phyllostachys aurea, Sambucus nigra 'Golden Tower') lub nawet z pstrym, różowo zabarwionym ulistnieniem wierzby całolistnej 'Hakuro Nishiki' (na wilgotniejszej glebie). Uprawiaj tę pistację kleistą także w podszycie, w towarzystwie Phlomis samia, akantów, Bupleurum fruticosum lub Choisya ternata.

Pistację kleistą pozyskuje się od najdawniejszych czasów ze względu na bursztynową żywicę, która wypływa po nacięciu kory jej pnia. Ta oleożywica pod wpływem powietrza twardnieje, tworząc kit wykorzystywany ze względu na potwierdzone właściwości antyseptyczne, zwłaszcza w pielęgnacji zębów. Najbardziej ceniony jest kit pozyskiwany z pistacji kleistych pochodzących znad Morza Egejskiego, szczególnie z wyspy Chios. Drewno tego krzewu ma różową lub ochrową barwę i jest żółto żyłkowane. Wykorzystuje się je w meblarstwie artystycznym i stolarstwie. Jest to również dobre drewno opałowe, z którego powstaje doskonały węgiel drzewny. Migdał przypomina pistację i może być spożywany na surowo, ale częściej wykorzystuje się go do produkcji słodyczy o nazwie masticha w krajach arabskich.