Kruszyna pospolita - Rhamnus frangula

Kruszyna pospolita, znana również pod nazwami kruszyna, szakłak kruszynowy i kruszyna pospolita, jest pospolitym krzewem leczniczym spotykanym w naszych zaroślach, na polanach i obrzeżach lasów, w wilgotnych siedliskach, zarówno na nizinach, jak i w górach. Ten duży krzew pokrywają opadające na zimę liście, które zachwycają eleganckim wyglądem: są pięknie pofalowane, lśniąco ciemnozielone i jesienią atrakcyjnie przebarwiają się na czerwono. Po niepozornym wiosennym kwitnieniu na osobnikach żeńskich pojawiają się drobne czerwone owoce, które jesienią czernieją i są chętnie zjadane przez ptaki. Kruszyna dobrze rośnie w każdej glebie utrzymującej wilgoć. Pozwala tworzyć naturalne, niewymagające pielęgnacji żywopłoty, bardzo pożyteczne również dla drobnych zwierząt zamieszkujących nasze ogrody, zwłaszcza w połączeniu z innymi rodzimymi gatunkami.

Rhamnus frangula (synonim Frangula alnus) należy do rodziny szakłakowatych. Gatunek ten występuje w całej Europie, z wyjątkiem najbardziej północnych i południowych regionów. Wyróżnia się co najmniej dwa ekotypy kruszyny: pierwszy zasiedla wilgotne siedliska na kwaśnej glebie, drugi zaś preferuje miejsca suchsze i gleby wapienne. W handlu ogrodniczym najczęściej spotyka się kruszynę preferującą gleby wilgotne. Jest to roślina dwupienna, co oznacza, że występują osobniki męskie, których kwiaty mają pręciki, ale nie mają słupka, oraz osobniki żeńskie, których kwiaty pozbawione są pręcików, ale mają słupek.

Jest to krzew o pokroju krzaczastym, dość luźnym i lekko rozłożystym, wsparty na elastycznych, rozpostartych pędach. Rośnie powoli, a kruszyna osiąga 3–5 m wysokości i podobną szerokość (czasami nawet do 6 m). Jej kora jest z zewnątrz ciemnobrązowoszara, natomiast od wewnątrz brunatnopomarańczowa (widoczna po uniesieniu lub łuszczeniu się kory). Pokrywają ją przetchlinki tworzące małe, powiększone plamki o jaśniejszej barwie. Pąki pokrywa brązowe owłosienie. Liście, opadające na zimę, pojawiają się wiosną i opadają jesienią. Są całobrzegie, eliptyczne do owalnych, o gładkim brzegu i wyraźnych nerwach, osiągają 4–7 cm długości. Z wierzchu mają lśniący, ciemnozielony kolor, od spodu są jaśniejsze i matowe. Jesienią przebarwiają się na czerwono, zanim opadną. Kwitnienie trwa od maja do lipca. Kwiaty tworzą małe grona i są drobne, żółtawozielone do białawych, pozbawione płatków oraz bardzo miododajne. Na osobnikach żeńskich, w obecności osobników męskich, powstają kuliste owoce o średnicy 1 cm, zwane pestkowcami: początkowo zielone, następnie czerwone, a w październiku, po dojrzeniu, czarne. Kora i owoce kruszyny po wysuszeniu są tradycyjnie wykorzystywane w europejskim lecznictwie ze względu na właściwości przeczyszczające. Świeże owoce, bardzo chętnie zjadane przez niektóre zwierzęta, takie jak sarny, zawierają substancję o właściwościach psychotropowych.

Posadź i uprawiaj tę Rhamnus frangula „w naturalnym stylu”, w skromnej grupie krzewów lub w naturalnym żywopłocie. Nie powinno jej zabraknąć w żadnym ogrodzie naturalistycznym, gdzie będzie towarzyszyć innym rodzimym krzewom lub naprawdę łatwym w uprawie, bardziej „egzotycznym” gatunkom: wiciokrzewowi pospolitemu (Lonicera xylosteum), kalinie hordowinie (Viburnum lantana), purpurowemu bzowi (Sambucus Black Lace), kalinie koralowej „Boule de neige” (Viburnum opulus Roseum), suchodrzewowi mirtolistnemu (Lonicera fragrantissima i L. tatarica), róży pomarszczonej (Rosa rugosa Rubra), porzeczce krwistej (Ribes sanguineum King Edward VII), nieszpułce zwyczajnej (Mespilus germanica) i, dlaczego nie, winorośli właściwej (Vitis vinifera Purpurea). Wybór jest ogromny!