Mespilus germanica Macrocarpa - Nieszpułka zwyczajna

 Nieszpułka zwyczajna 'Macrocarpa' to odmiana nieszpułki zwyczajnej o dużych owocach. Ten nieco zapomniany krzew owocowy rodzi duże nieszpułki, które spożywa się późno, gdy zmiękną, po przemrożeniu na roślinie. Piękne, ciemnozielone liście są większe niż u dzikiego gatunku i jesienią przebarwiają się na ozdobne kolory. Ciemne ulistnienie doskonale podkreśla również urokliwe, pojedyncze, białe kwiaty pojawiające się wiosną. Brązowe owoce także mają walory dekoracyjne. Ten odporny na mróz krzew owocowy z dawnych ogrodów zasługuje na ponowne odkrycie ze względu na oryginalność i łatwość uprawy.

Nieszpułka należy do bardzo licznej rodziny różowatych, obejmującej większość naszych drzew i krzewów owocowych klimatu umiarkowanego, wiele dziko rosnących roślin naszych pól i lasów, a także mnóstwo ozdobnych rodzajów zielnych i zdrewniałych, takich jak kukliki (Geum), irga oraz oczywiście róże (Rosa), od których rodzina wzięła swoją nazwę. Nieszpułka, której nazwa naukowa wywodzi się wprost ze starożytnej greki mespilos, jest rodzajem monotypowym, choć istnieją mieszańce uzyskane przez krzyżowanie z głogami (Crataegus), określane jako + Crataegomespilus (znak + wskazuje, że chodzi o chimerę, czyli krzyżówkę dwóch rodzajów). Mespilus germanica to krzew, którego naturalny zasięg rozciąga się od Grecji po Kaukaz i Iran. Można go spotkać również we Francji i Europie Środkowej, ponieważ jest bardzo mrozoodporny. Występuje w żywopłotach i lasach, zwłaszcza w lasach wysokopiennych z dębem bezszypułkowym (Quercus petraea) w centralnej i zachodniej części kraju. Dzika forma wyjściowa tworzy krzew lub niewielkie drzewo o powyginanym pniu i licznych ciernistych gałęziach, natomiast formy uprawiane od czasów starożytnych są zazwyczaj bezbronne, pozbawione cierni.
Odmiana 'Macrocarpa' (po łacinie „wielkoowocowa”) rzeczywiście wyróżnia się rozmiarem nieszpułek. Tworzy niewielkie drzewo, często prowadzone jako półpienne, o dość powolnym wzroście, zwłaszcza w pierwszych latach. Osiąga do 4–5 m wysokości i 3–4 m szerokości. W formie krzewiastej najczęściej dorasta do 3 m wysokości i osiąga taką samą szerokość, tworząc pokrój rozłożysty oraz pień rozdzielający się na liczne nisko osadzone gałęzie. Roślina wytwarza długie, eliptyczne liście, zakończone ostrym wierzchołkiem. Liście mają od 12 do 15 cm długości i 5 cm szerokości, wyraźnie zaznaczone nerwy oraz piękną, ciemnozieloną barwę. Jesienią przebarwiają się na ciepłe odcienie od żółtopomarańczowych po czerwonobrązowe.
Ciemne ulistnienie pozwala w pełni docenić piękno pojedynczych kwiatów o czysto białej barwie, które rozwijają się około maja i są pożytkiem dla pszczół. Korona, złożona z 5 zaokrąglonych płatków, ma około 4 cm średnicy. Kwiaty są lekko pachnące, a ponieważ roślina jest samopylna, po zapyleniu przekształcają się w duże owoce osiągające 5 cm średnicy lub więcej (w porównaniu z 3–4 cm u gatunku). Mają kulisty kształt, przypominają małe jabłka i w miarę dojrzewania, około października–listopada, zmieniają barwę z szarozielonej na rdzawobrązową. Początkowo są niejadalne ze względu na bardzo cierpki miąższ. Aby ich skład się zmienił i stały się akceptowalne dla naszego podniebienia, trzeba poddać je działaniu mrozu. Następnie odstawia się je do dojrzewania przez 3 tygodnie do 2 miesięcy, układając na przykład na warstwie słomy w chłodnym i przewiewnym miejscu. Nieszpułki są bogate w garbniki, śluzy i tłuszcze, a także zawierają kwasy cytrynowy, jabłkowy i karatrynowy. Ze względu na właściwości ściągające były dawniej stosowane przeciw biegunkom, a liście po ugotowaniu wykorzystywano do zwalczania aft i bólu gardła. W kuchni owoce doskonale komponują się z dziczyzną.

Nieszpułka zwyczajna 'Macrocarpa', która popadła w zapomnienie, zasługuje na powrót do naszych ogrodów. Bardzo mrozoodporna i łatwa w uprawie, dostarcza oryginalnych owoców, które urozmaicają naszą dietę. Jest również naprawdę atrakcyjna pod względem ozdobnym. Możesz posadzić ją w nieformowanym, niestrzyżonym żywopłocie, na różnorodnej rabacie lub w niewielkim sadzie inspirowanym dawnymi ogrodami. Możesz zestawić ją z innymi nietypowymi drzewami i krzewami owocowymi, takimi jak świdośliwa 'Ballerina' o smacznych, czerwonych owocach dojrzewających jesienią. Jej liście, zabarwione wiosną na miedziany kolor, jesienią przybierają wspaniałą czerwoną, pomarańczową i purpurową barwę. Jarząb 'Grananatnaja', będący mieszańcem jarzębu i głogu, tworzy grona drobnych, ciemnoczerwonych owoców o żółtym, kwaskowatym miąższu. On również zachwyca pięknymi jesiennymi barwami. A może pigwa, taka jak Cydonia oblonga 'Vranja', której piękne żółte owoce możesz gotować, aby przygotować z nich konfitury, kompoty lub crumble...