Wiąz syberyjski - Ulmus pumila

Ulmus pumila, czyli wiąz syberyjski, to szybko rosnące drzewo liściaste, często sadzone w miastach. Jest dobrym drzewem dającym cień, o smukłym pniu i dość wyprostowanym, nieregularnym ulistnieniu, które nadaje mu nieco nieuporządkowany pokrój o bardzo naturalnym wyglądzie. Jego małe, ząbkowane liście, jasnozielone wiosną, ciemnieją latem i żółkną jesienią, zanim opadną. Bardzo mrozoodporny, dobrze rośnie w zwykłej glebie ogrodowej, obojętnej do wapiennej, wilgotnej i przepuszczalnej, ale toleruje okresy suszy. O średniej lub dużej wysokości, jest wyraźnie wyższy niż szerszy, dzięki czemu sprawdzi się w ogrodach średniej wielkości. Dość odporny na grafiozę wiązu, może jednak sporadycznie paść ofiarą ataków owadów. 

Ulmus pumila należy do rodziny wiązowatych, podobnie jak nasz wiązowiec południowy (Celtis) oraz Zelkova (brzostownica), z którą nie należy go mylić. Pochodzi z Azji, od wschodniej Syberii po Koreę, przez Mongolię i północne Chiny. Na początku XX wieku został sprowadzony do Stanów Zjednoczonych w celu ograniczenia erozji powodowanej przez wiatr i od tego czasu zadomowił się tam w środowisku naturalnym. W rejonach pochodzenia może osiągać 25 m wysokości, tworzyć pień o średnicy 1 m i żyć do 150 lat.

Uprawiany w klimacie umiarkowanym, takim jak nasz, ten Ulmus pumila rzadko dożywa więcej niż 60 lat i osiąga wysokość od 15 do 20 m. Przyjmuje mniej lub bardziej owalny pokrój, z nieregularną, nieco zaokrągloną, a nawet lekko rozłożystą koroną o szerokości około 8 m. Dzięki temu można sadzić go w dużych żywopłotach, ponieważ jego szerokość jest dwukrotnie mniejsza od wysokości. Tworzy pień pozbawiony gałęzi u podstawy, z silnie wyprostowanymi konarami, bliskimi pionu, które rozdzielają się na gałęzie rozchodzące się nieco we wszystkich kierunkach w nieuporządkowany sposób. Dlatego w pierwszych latach zaleca się przycinać go, aby nadać mu odpowiednią formę, akceptując jednocześnie jego wpisany w geny rozczochrany wygląd, który nadaje mu naturalną sylwetkę. W końcu jest to gatunek botaniczny, a nie odmiana uprawna... Szara kora, miejscami nakrapiana białymi plamami, nie jest pozbawiona walorów, choć nie ma rzeczywiście dekoracyjnego charakteru.
Liście są lekko asymetryczne i małe, mają od 2 do 8 cm długości oraz od 1,2 do 3,5 cm szerokości, a ich blaszka liściowa ma regularne ząbkowanie. Osadzone na krótkich ogonkach liściowych o długości poniżej 1 cm, są jasnozielone, gdy pojawiają się wiosną, a następnie ciemnieją i jesienią przybierają żółtą barwę, po czym opadają.
Kwiaty są bezpłatkowe i pojawiają się na małych gałązkach z poprzedniego roku. Mają zieloną barwę, nie przedstawiają wartości ozdobnej i mogą zostać zniszczone przez mróz, gdy pojawiają się już w lutym. Paradoksalnie samo drzewo, ze względu na swoje pochodzenie geograficzne, jest wyjątkowo mrozoodporne i znosi spadki temperatury do -35 °C. Z tego powodu jest bardzo cenione w Kanadzie, tym bardziej że dobrze toleruje sól używaną do odśnieżania. Owoce to suche, brązowe skrzydlaki zawierające centralnie położone nasiono. Pojawiają się bardzo obficie.
Ten wiąz ma wiele zalet, ale także pewne wady. Bardzo dobrze sprawdza się w warunkach miejskich, jest odporny na zanieczyszczenia oraz toleruje ubite gleby i nawierzchnie utwardzone płytami. Preferuje wprawdzie gleby wilgotne i przepuszczalne, ale dobrze znosi suszę i akceptuje ubogie podłoża. Rośnie w zwykłej glebie ogrodowej, a także toleruje podłoża bardzo zasadowe. Jest ponadto gatunkiem na ogół odpornym na grafiozę wiązu, chorobę, która spustoszyła populacje tych drzew. Z drugiej strony drzewo okazuje się podatne na mączniaka prawdziwego i raka, dwie choroby grzybowe, a także na ataki wielu owadów. Prawidłowo rozwija się wyłącznie w pełnym słońcu, ponieważ potrzebuje dużej ilości światła. Jego drewno jest dość kruche, a w koronie z czasem mają tendencję do gromadzenia się martwe gałęzie.

Ulmus pumila zainteresuje przede wszystkim miłośników naturalistycznych ogrodów, mało zainteresowanych odmianami uprawnymi, czasem nieco zbyt wyrafinowanymi. Dobrze będzie komponował się z innymi roślinami o podobnym charakterze, zwłaszcza na wyraźnie wapiennych glebach. Można wtedy posadzić obok niego derenia jadalnego (Cornus mas), rodzimy gatunek, który łączy piękne, bardzo wczesne żółte kwitnienie, ozdobne czerwone owoce i interesujące jesienne przebarwienia. W podobnym stylu doskonałym towarzyszem będzie Amelanchier lamarckii , oferujący wspaniałe wiosenne kwitnienie na biało, a następnie ciemne, jadalne owoce i zachwycającą czerwoną barwę jesienią.